ÇELİK YAPI TASARIMI HAKKINDA GENEL ESASLAR

Çelik yapı yönetmeliğinin bu bölümünde çelik yapı tasarımı ve yapım esaslarının kapsamı ve genel esasları açıklanarak, esaslarda doğrudan veya dolaylı olarak referans verilen ulusal ve uluslararası standart, yönetmelik ve normlar sıralanmaktadır.

1.1 KAPSAM

Bu Esaslar, yapısal çelik ve çelik – betonarme kompozit yapı elemanlarının ve yapı sistemlerinin, kullanım amaçlarına uygun olarak, yeterli bir güvenlikle tasarımına ve yapımına ilişkin yöntem, kural ve koşulları içermektedir.

Bu Esaslarda verilen kurallar esas olarak bina türü çelik yapı sistemlerini kapsamakla beraber, düşey ve yatay yük taşıyıcı elemanlar içeren diğer çelik yapı sistemlerine de, Esasların ilkeleri esas alınarak benzer şekilde uygulanabilmektedir.

Bu Esaslar, karakteristik et (cidar) kalınlıkları 2.5mm’den az olmayan boru ve kutu profiller (bk. Bölüm 14) ile elemanların karakteristik kalınlıkları en az 4.0mm olan çelik yapı sistemlerini kapsamaktadır.

Deprem bölgelerinde yapılacak çelik ve çelik – betonarme kompozit yapı elemanlarından oluşan bina taşıyıcı sistemlerinin depreme dayanıklı olarak tasarımında, bu Esaslarda verilen kural ve koşullara ek olarak, Deprem Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkında Yönetmelik kuralları da yerine getirilmelidir.

1.2 İLKELER

Yapısal çelik ve çelik – betonarme kompozit yapı elemanlarının tasarımına ilişkin bu Esalarda veya ilgili Türk standartlarında yer almayan tasarım kuralları için öncelikle Ek-4’te verilen kaynaklarla beraber uluslararası geçerliliği kabul edilen eşdeğer diğer standart, yönetmelik vb. teknik kural dokümanları, Bu Esaslarda öngörülen ilkeleri ve asgari güvenlik seviyesini sağlayacak şekilde kullanılabilir.

Ek-4’te verilen kaynaklarla beraber uluslararası geçerliliği kabul edilen eşdeğer diğer standart, yönetmelik vb. teknik kural dokümanları, bu Esaslarda öngörülen ilkeleri ve asgari güvenlik seviyesini sağlayacak şekilde kullanılabilir.

TS EN 1090-1 (Ek ZA) standardı kapsamında belgelendirme gerekmemekle birlikte, bu Esasların uygulanmasında gerekli olabilecek özel yapı bileşenlerinin ve sistemlerinin testlerinin yürütülmesinde, TS EN 1990 Ek D’de verilen esaslar veya eşdeğer uluslararası yöntemler dikkate alınacaktır.

1.3 İLGİLİ STANDART VE YÖNETMELİKLER

Bu Esaslar kapsamı içinde bulunan yapısal çelik ve çelik – betonarme kompozit yapı elemanları ve yapı sistemlerinin tasarımında referans verilen başlıca standart ve yönetmelikler aşağıda sıralanmıştır.

1.3.1– Genel

1.3.2 Sıcak Haddelenmiş Kaynaklanabilir Yapısal Çelik

1.3.3 Yapısal Çelik Boru ve Kutu Profiller

1.3.4 Yapısal Çelik Elemanların Şekil ve Boyutlar

1.3.5 Bulonlar, Somunlar ve Pullar

1.3.6 Kaynak Malzemesi ve Kaynak

1.3.7 Başlıklı Çelik Ankrajlar ve Kaynak

1.3.8 Yangına Karşı Koruma

İlgili kurumlara Kesin Hesap Raporunu vermeden önce, Yönetmeliğin Yayımlandığı Resmî Gazete’ Ekleri‘ ile karşılaştırmanızda fayda vardır.

Bu Yönetmelik Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından hazırlanmış olup, Bu Maddeler  Yönetmeliğe kolay erişmek adına, hazırlanmış bir blogdur.
Lütfen kullanım koşullarını okuyunuz  

Bölüm 1 – GENEL ESASLAR gönderisi ilk olarak Çelik Haber. tarihinde göründü

ÇELİK MALZEME

Bu bölümde yapı çeliği, birleşim araçları ve diğer çelik yapı malzemesinin özellikleri ve ilgili standart, norm ve yönetmelikler yer almaktadır. Bu bölümde verilen malzeme karakteristik değerleri üretim standartlarında verilen minimum değerlerdir.

Beton için TS 500 ve donatı çeliği için TS 708 standartlarında belirtilen ilgili malzeme özellikleri geçerlidir.

2.1 YAPISAL ÇELİK

2.1.1 Malzeme Özellikleri

Bu Esaslar, TS EN 10025’e uygun şekilde sıcak haddelenerek üretilmiş çelik profiller ve levhalar ile EN 10210 ve EN 10219’a uygun olarak üretilen yapısal boru ve kutu enkesitli elemanların oluşturduğu çelik ve çelik-betonarme kompozit yapıların tasarım esaslarını içerir. Bu Esaslardaki kurallar Tablo 2.1A ve Tablo 2.1B’de verilen çelik sınıfları için geçerlidir. Tablo 2.1A ve Tablo 2.1B’de genelleştirilerek verilen akma gerilmesi ve çekme dayanımı değerleri, tasarım hesaplarında kullanılacak karakteristik değerlerdir.

TABLO 2.1A – SICAK HADDELENMİŞ YAPISAL ÇELİKLERDE KARAKTERİSTİK AKMA GERİLMESİ, F_y VE ÇEKME DAYANIMI, F_u

TABLO 2.1B – YAPISAL BORU VE KUTU PROFİLLERDE KARAKTERİSTİK  AKMA GERİLMESİ, F_y VE ÇEKME DAYANIMI, F_u

2.1.2 Tokluk

Çekme elemanlarında gevrek göçmenin önlenmesi amacıyla, yapının ömrü boyunca oluşması muhtemel en düşük sıcaklıkta minimum çentik tokluğu (CVN, Charpy – V – Notch) değeri 27J olacaktır. Eksenel çekme ve eğilme momentinin çekme bileşeni etkisinde olan kalınlığı 50mm yi aşan enkesit parçalarına sahip hadde profillerinin ve yapma enkesitlerin eklerinin tam penetrasyonlu küt kaynak ile yapılması durumunda, bu elemanların çentik tokluğu değeri 21°C sıcaklıkta minimum 27J olacaktır. Bu koşul söz konusu elemanların bulonlu eklerinde uygulanmaz.

Ayrıca, aşağıdaki standartlarda belirtilen koşullar da göz önüne alınacaktır.

TS EN 1993 – 1 – 10: 2005   Çelik yapıların tasarımı – Bölüm 1 – 10: Malzeme tokluğu ve liflere dik yöndeki özellikleri

TS EN 10164: 2004              Mamul yüzeyine dik deformasyon özellikleri   iyileştirilmiş çelik mamuller – Teknik  teslim  şartları     

2.2 BULONLAR, SOMUNLAR, PULLAR ve PERÇİNLER

Bulonlar, somunlar ve pullar, Bölüm 1.3.5’te verilen standartlara uygun olacaktır. Bu Esaslardaki kurallar Tablo 2.2’de verilen bulon sınıfları için geçerlidir. Tablo 2.2’deki değerler, tasarım hesaplarında kullanılacak karakteristik değerlerdir.

TABLO 2.2 – BULONLARIN KARAKTERİSTİK AKMA GERİLMELERİ, F_yb ve ÇEKME DAYANIMLARI, F_ub, (MPa)

2.3 ANKRAJ ÇUBUKLARI

Ankraj çubuklarının malzeme özellikleri, Bölüm 1.3.2 ve Bölüm 1.3.5’te verilen standartlara uygun olacaktır. Ankraj çubuklarının karakteristik çekme dayanımı 1000 N/mm’ değerini aşmayacaktır. Çekme testi ile belirlenen toplam uzama oranı en az %14, enkesit azalma oranı da en az %30 olacaktır. Çekme dayanımı 800 N/mm² değerini aşmayan ankraj çubuklarının çapları 100 mm değerini, bunun dışındaki durumlarda ise 75 mm değerini aşmayacaktır.

2.4 KAYNAK MALZEMELERİ

Kaynak malzemesi (kaynak metali) özellikleri, Bölüm 1.3.6^!da verilen standartlara uygun olacaktır. Kaynak malzemesinin karakteristik akma gerilmesi ve çekme dayanımı, kopmaya karşı gelen uzama oranı ve minimum çentik tokluğu (CVN, Charpy – V – Notch) değerleri, esas metal malzemesinin benzer değerlerinden daha az olmayacaktır.

2.5 BAŞLIKLI ÇELİK ANKRAJLAR

Bu Esaslar kapsamında çelik – betonarme kompozit yapı elemanlarında kullanılacak başlıklı çelik ankraj kayma elemanlarının malzeme ve kaynak özellikleri, Bölüm 1.3.7’de verilen standartlara uygun olacaktır.

2.6 MİL ELEMANI

Bu Esaslar kapsamında çelik – betonarme kompozit yapı elemanlarında kullanılacak başlıklı çelik ankraj kayma elemanlarının malzeme ve kaynak özellikleri, Bölüm 1.3.7’de verilen standartlara uygun olacaktır.

İlgili kurumlara Kesin Hesap Raporunu vermeden önce, Yönetmeliğin Yayımlandığı Resmî Gazete’ Ekleri‘ ile karşılaştırmanızda fayda vardır.

Bu Yönetmelik Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından hazırlanmış olup, Bu Maddeler  Yönetmeliğe kolay erişmek adına, hazırlanmış bir blogdur.
Lütfen kullanım koşullarını okuyunuz

kaynak: Ç.Ş.B

Bölüm 2 – MALZEME gönderisi ilk olarak Çelik Haber. tarihinde göründü

3.1 GENEL

Çelik yapı sistemleri ve çelik – betonarme kompozit yapıların yapısal çelik elemanlarının imalat ve montaj aşamalarına ait genel ve teknik esasların uygulamalarında TS EN 1090 – 2’de verilen ilgili koşullara uyulması zorunludur.

Yapısal çelik elemanların imalat ve montajında uygulanması gereken genel ve teknik esaslar, kalite kontrol ve yönetim ölçütleri TS EN 1090 – 2’de tanımlanan uygulama sınıflarına göre verilmektedir. Uygulama sınıfı proje müellifi tarafından belirlenecektir. Uygulama sınıfı belirlenirken TS EN 1090 – 2’de verilen kurallara uyulacaktır.

3.2 HESAP RAPORU VE UYGULAMA PROJELERİNE İLİŞKİN KURALLAR

Çelik ve çelik / betonarme kompozit yapı sistemlerinin proje hesap raporları ve uygulama projesi çizimlerinin sunumunda uyulması gereken minimum kurallar aşağıda açıklanmıştır.

3.2.1 – Proje Hesap Raporu

Proje hesap raporunun başında projeye ait tasarım ilkeleri verilir. Tasarım ilkeleri en az aşağıdaki bilgileri içermelidir.
(a) Yapının taşıyıcı sistemini açıklayan krokiler.
(b) Tasarımda kullanılan standart ve yönetmelikler ile diğer ilgili doküman bilgileri.
(c) Tasarıma esas olan yük bilgileri (düşey sabit yükler, hareketli yükler, çatı yükleri, araç yükleri, sıcaklık değişmesi etkileri, kar ve rüzgar yükleri, toprak itkileri ve diğer yükler).
(d) Deprem etkisi altında binaların tasarımı için deprem parametreleri.
(e) Uygulanan tasarım yöntemi (YDKT: yük ve dayanım katsayıları ile tasarım veya GKT: güvenlik katsayıları ile tasarım) ve ilgili yük birleşimleri.
(f) Malzeme ve bulon sınıfları ile karakteristik dayanımları ve kaynak metali dayanım bilgileri.
(g) Temel tasarımında esas alınan zemin parametreleri.
Yapı sisteminin analiz ve boyutlandırma hesapları ile stabilite (kararlılık) kontrollerinin yanında, birleşim ve ek detayları ile bunlara ait hesaplar proje hesap raporu kapsamında ayrıntılı, açık ve izlenebilir olarak verilecektir.

3.2.2 – Uygulama Projesi Çizimlerine İlişkin Kurallar

İmalat ve montaj aşamalarım kapsayan uygulama projesi çizimleri aşamalı olarak hazırlanabilir. İmalat çizimleri üretim aşamasından önce hazırlanacak ve yapı bileşenlerinin üretimi ile ilgili, yerleşimleri de dahil olmak üzere, gereken tüm bilgiler, bulon ve kaynaklara ait tip ve boyut bilgileri ile birlikte çizimlerde verilecektir. Montaj çizimleri, uygulama aşamasından önce hazırlanacak ve montaj için gerekli tüm bilgileri içerecektir.

(a) Çelik uygulama projesinde şu çizimler bulunacaktır.

(1) Çatı döşemesi ve kat döşemelerine ait, geometrik boyutları ve kotları içeren genel konstrüksiyon planları.
(2) Kolon aplikasyon (yerleşim) planlan.
(3) Ankraj planı ve detayları.
(4) Yeterli sayıda cephe görünüşleri ve kesitler.
(5) Tüm yapısal elemanlara (kirişler, kolonlar, çaprazlar vs.) ait uygulama resimleri.
(6) Birleşim ve eklerin prensip detayları.

(b) Uygulama projesi çizimleri en az aşağıdaki bilgileri içermelidir.

(1) Yapı uygulama sınıfı.
(2) Pafta ölçekleri, ölçü birimleri.
(3) Tüm genel konstrüksiyon planlarında, tasarımda göz önüne alman deprem parametreleri.
(4) Tüm çizimlerde, projede kullanılan profil ve çelik levhalar ile birleşim ve eklerde kullanılan malzeme ve bulon sınıfları, bunların karakteristik dayanımları ve kullanılacak kaynak metali ile ilgili bilgiler.
(5) Bulonlu birleşim ve ek detaylarında, kullanılan bulon sınıfı, bulon ve delik çapları, pul (rondela) ve somun özellikleri ile bulonlara uygulanacak önçekme kuvvetleri.
(6) Kesme kuvveti etkisindeki bulonlu birleşimlerde, diş açılmış bulon gövdesinin kayma (birleşim) düzlemine göre konumunun belirtilmesi.
(7) Kaynaklı birleşim ve ek detaylarında, uygulanacak kaynak türü, kaynak kalınlığı ve uzunluğu ile, kaynak ağzı açılması gereken küt kaynaklarda, kaynak ağzının geometrik boyutları.
(8) Gerekli olan durumlarda, elemanlara verilecek olan ters sehimler ile ilgili bilgiler (ters sehimin uygulanacağı yer, doğrultusu, yöntemi ve miktarı).
(9) Eleman boya bilgileri, boya uygulanmayacak elemanlar ve bölgeleri.
(10) Sürtünme yüzeyi uygulamaları ile ilgili bilgiler.

3.3 İMALAT

Çelik yapı imalatı, tasarımda belirtilen esaslara göre hazırlanmış imalat projelerine göre yapılacaktır.

İmalatın her aşamasında, yapısal çelik elemanlara uygulanacak kesim, delik açma, şekil verme (ön şekil değiştirme, eğrilik ve düzleştirme), taşıma, depolama ve eleman tanımlama (markalama) işlemleri TS EN 1090 – 2 Bölüm 6’da verilen kurallara uygun olarak gerçekleştirilecektir.
Kesimler eğrisel geçişler oluşturularak düzenlenecektir. İki düz kesimin bir noktada birleştiği yüzey, eğrisel bir yüzey olarak değerlendirilmeyecektir. Kaynak ulaşım delikleri Bölüm 13.1.6’da belirtilen geometrik koşulları sağlayacak şekilde oluşturulacaktır. Kaynaklı yapma en kesitler ve hadde profillerinde, kaynak ulaşım deliği eğrisel kısmının ısıl etkili olarak kesildiği kaynak ulaşım delikleri ve kesilen kiriş bölgelerine kesim işleminden önce TS EN 1090 – 2 Bölüm 6.4.4’te tanımlanan şekilde ön ısıtma uygulanacaktır. Kaynaklı yapma en kesitler ile hadde profillerinde açılan kaynak ulaşım deliklerinin yüzeyi zımparalanacaktır.

3.3.1 Kaynaklı Yapım

Kaynaklama tekniği, işçilik, görünüm ve kaynak kalitesi ile uygun olmayan işlerin düzeltilmesinde kullanılacak yöntemler, Bölüm 13.2’deki değişiklikler haricinde, TS EN 1090 – 2 Bölüm 7 ile uyumlu olacaktır.
Bölüm 14’te verilen boru ve kutu enkesitli elemanların birleşimlerinin kaynakları, TS EN 1090-2 Ek E’ ye göre uygulanacaktır.
Kaynak işlemi için ilgili dokümanlarda özellikle belirtilmedikçe veya öngörülen bir kenar hazırlığına yer verilmediği sürece, makas yardımıyla veya ısıl işlemle kesilen levha veya profil kenarlarının işlenmesine veya düzenlenmesine gerek yoktur.

3.3.2 Bulonlu Yapım

Üretim ve montaj aşamalarında çelik elemanların birleşimlerinde kullanılacak bulonlara ve perçinlere ait uygulama koşulları ve kalite kabul kriterleri TS EN 1090 – 2 Bölüm 8’de belirtilen koşullar ile uyumlu olacaktır.
Bulon deliklerinin üst üste getirilmesi sırasında kullanılacak kamaların delikleri büyütmesine veya metali ezmesine izin verilmeyecektir. Delikler arasında büyük bir uyumsuzluğun bulunması halinde ilgili elemanların kullanılmasına izin verilmeyecektir.
Bölüm 13.3 teki değişiklikler haricinde, yüksek dayanımlı bulonların kullanılmasında TS EN 1090 – 2 Bölüm 8’de belirtilen koşullara uyulacaktır.

3.3.3 Basınç Etkisindeki Düğüm Noktalan

Basınç kuvvetinin temas yoluyla aktarılması öngörülen düğüm noktalarında, temas yüzeylerinin herbiri işlenerek hazırlanan parçalardan teşkil edilecektir.

3.3.4 Kolon Ayaklarının Hazırlığı

Kolon tabanları ve taban plakaları aşağıda verilen koşullara uygun olarak işlenecektir:
(a) Mesnetlenme bakımından uygun temas sağlandığında, 50mm kalınlığında veya daha ince levhaların yüzeyleri frezelenmeden kullanılmasına izin verilir. Kalınlığı 50mm yi aşan ve 100 mm den ince olan mesnet levhalarının basınç altında düzleştirilmesine, eğer basınç uygulamak mümkün değilse, yüzeyin frezelenmesine, aşağıdaki (b) ve (c) maddelerinde belirtilen durumlar dışında, düzgün bir temas yüzeyi elde etmek amacıyla izin verilir. Kalınlığı lOOmm yi aşan levhaların temas (mesnet) yüzeylerinin, aşağıdaki (b) ve (c) maddelerinde belirtilen durumlar dışında, frezelenmesi sağlanacaktır.
(b) Temellerde, harçla tam teması sağlanan mesnet ve kolon taban levhası alt yüzeylerinin frezelenmesine gerek yoktur.
(c) Kolonların taban levhalarına bağlantısında tam penetrasyonlu küt kaynak kullanılması halinde, bu levhaların üst yüzeyinin frezelenmesine gerek yoktur.

3.3.5 Ankraj Çubukları için Delik Hazırlığı

Ankraj çubuğu delikleri TS EN 1090 – 2 Bölüm 6.6.3 ve Bölüm 11.2.3’te belirtilen kurallara göre açılacaktır.

3.3.6 Tahliye Delikleri

Boru ve kutu enkesitli elemanların gerek montaj gerekse hizmet aşaması sırasında, içinde su birikmesi söz konusu olması halinde, eleman uçları kapatılacak ve tabanda tahliye deliklerinin oluşturulması sağlanacaktır.

3.3.7 İmalat Sırasında Korozyona Karşı Koruma

İmalat sırasında boya işlemi ve yüzey hazırlığı TS EN 1090 – 2 Ek F’de belirtilen koşullara uygun olarak yapılacaktır.
Temas yüzeyleri hariç olmak üzere, fabrika imalatının tamamlanmasından sonra ulaşılamayan yüzeylerin, montajdan önce temizlenmesi ve korozyona karşı korunması sağlanacaktır.
Bulonların ezilme etkili birleşimlerinde temas yüzeylerinin boyanmasına izin verilir. Sürtünme etkili birleşimlerinde ise birleşen yüzeyler için TS EN 1090 – 2 Bölüm 8 esasları uygulanacaktır.
İşlenmiş yüzeyler, montaj aşamasından önce çıkarılabilen veya çıkarılmasına gerek duyulmayan bir özelliğe sahip korozyon önleyici bir kaplama malzemesiyle korunacaktır.
Tasarım belgelerinde başka bir şekilde belirtilmedikçe, kaynaklanan alandan itibaren 50mm lik mesafe içindeki bölge, düzgün kaynak uygulamasını engelleyecek veya kaynaklama sırasında zararlı gazlar üretecek malzemelerden temizlenecektir.

3.4 MONTAJ

Şantiye koşullarının hazırlanması, yapısal çelik elemanların montajı ve şantiyede yapılacak diğer işler TS EN 1090 – 2 Bölüm 9’da verilen kurallara uygun olarak yapılacaktır. Bu kapsamda, TS EN 1090 – 2 Bölüm 6, 7, 8 ve 10’da verilen ilgili koşullar da gözönünde bulundurulacaktır.
Çelik yapı elemanlarının ve sistemlerinin düşey doğrultudan sapma miktarları, TS EN 1090 – 2 Ek D’de belirtilen sınır değerleri aşmayacaktır. Montaj devam ettiği sürece, yapının, etkimesi beklenen diğer yüklerle birlikte, sabit yükler ve montaj yükleri altında güvenliği sağlanacaktır. Ekipman ve herhangi bir uygulama nedeniyle yapının maruz kalacağı bir yüklemenin gerektirmesi halinde, TS EN 1090 – 2 Bölüm 9 uyarınca, geçici desteklerin kullanılması sağlanacaktır. Bu şekildeki destekler, güvenlik için gereken süre boyunca yerinde bırakılacaktır.

3.4.1 Yerleşimin (Uygulamanın) Doğrulanması

Yapının tüm bağlanan elemanları düzgün bir şekilde gerçek konumlarına getirilinceye kadar kesin kaynaklama ve bulonlama işlemi gerçekleştirilmeyecektir.

3.4.2 Şantiyede (Sahada) Kaynak İşlemi

Sahada kaynaklanacak yüzeyler, kaynak kalitesini sağlayacak nitelikte hazırlanacaktır. Bu uygulama, üretimin hemen arkasından oluşan kirliliğin temizlenmesi ve hasarın giderilmesi için gereken hazırlıkları da kapsayacaktır.

3.4.3 Şantiyede Boya İşlemi

Boyalı yüzeyler için rötuş işlemi, temizlik ve saha boya işlemi kabul edilen yerel uygulama esaslarına uygun olarak tertip edilecektir.

İlgili kurumlara Kesin Hesap Raporunu vermeden önce, Yönetmeliğin Yayımlandığı Resmî Gazete’ Ekleri‘ ile karşılaştırmanızda fayda vardır.

Bu Yönetmelik Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından hazırlanmış olup, Bu Maddeler  Yönetmeliğe kolay erişmek adına, hazırlanmış bir blogdur.
Lütfen kullanım koşullarını okuyunuz

kaynak: ÇŞB.

Bölüm3 – İMALAT ve MONTAJ gönderisi ilk olarak Çelik Haber. tarihinde göründü

Bu bölüm Yapısal çelik ve çelik – betonarme kompozit yapı sistemlerinin ve elemanlarının kalite kontrolü ve güvencesi için gerekli minimum kuralları içermektedir. Beton ve donatı çeliği ile ilgili kalite kontrolü ve güvencisi bu bölümün kapsamında değildir.

4.1 GENEL

İmalat ve montaj aşamalarındaki işlerin kalite kontrolü, imalatçı ve yüklenici tarafından TS EN 1090 – 2 standardına uygun olarak gerçekleştirilecektir. İmalatı tamamlanmış çelik yapı elemanlarının şantiyeye şevki, tanımlanan toleranslar içinde hatasız ve kusursuz olduklarının belgelenmesinin ardından sağlanacaktır.

4.2 İMALATÇI VE YÜKLENİCİ KALİTE KONTROL PROGRAMI

İmalatçı ve yüklenici, fabrika imalat ve şantiye montaj kontrollerinin yapılması ve sertifikalandırılması için, TS EN 1090 – 2 standardına göre kalite dökümanı ve kalite kontrol planı oluşturarak sürekliliğini sağlayacak ve işin ilgili yönetmeliklere ve dokümanlara uygun olarak yürütülmesi için gerekli denetimleri gerçekleştirecektir. Malzemenin, imalatın ve montajın denetimi, testler ve varsa düzeltme işlemleri TS EN 1090 – 2 Bölüm 12’de belirtilen esaslar dahilinde yapılacaktır.

İmalatçı ve yüklenicinin kalite kontrol denetimcileri, aşağıdaki uygulamaların TS EN 1090 – 2 ve uygun olarak gerçekleşmesini denetleyecektir.

(a) Kullanılacak tüm malzemelerin projede tanımlanan malzeme özellik ve koşullarına uygunluğu.
(b) İmalat ve şantiye koşulları.
(c) Kaynak ve yüksek dayanımlı bulon uygulama koşulları ve detayları.
(d) İmalat aşamaları ile ilgili kesim işlemleri ve yüzey hazırlığı.
(e) Yerel olarak ısıl işlemle düzleştirme, eğrilik veya ön şekil değiştirme uygulamaları.
(f) Şekil verilmiş çelik döşeme sacı ve başlıklı ankrajların yerleşimi ve tespiti.
(g) Boya uygulama koşulları ve yöntemi.
(h) Fabrika ve şantiyede malzeme, imalat ve montaj aşamalarında izin verilen hata sınırları.

4.3 ÇELİK YAPIYA AİT BELGELER

İmalatçı ve yüklenici, aşağıda belirtilen hususları TS EN 1090 – 2 ye uygun olarak belgeleyecektir.

(a) Bölüm 3.2’ye uygun olarak hazırlanan proje hesap raporu ve uygulama projeleri.
(b) Çelik imalat muayene ve test planı.
(c) Yapısal çelik elemanların malzeme test raporları ve üretim sertifikaları.
(d) Bulon ve kaynak malzemesi üretim sertifikaları.
(e) Şekil verilmiş çelik sac ve başlıklı çelik ankrajların üretim sertifikaları.
(f) Ankraj çubukları üretim sertifikaları.
(g) Kaynak uygulama prosedürü.
(h) Kaynak personeli yeterlilik sertifikaları.
(i) Kaynakların tahribatsız ve tahribatlı kontrollerinin değerlendirme raporları.
(j) Boya uygulama ve korozyondan koruma prosedürü.
(k) Uygunsuzluk ve çözüm raporları.
(l) Revizyon raporları.

İlgili kurumlara Kesin Hesap Raporunu vermeden önce, Yönetmeliğin Yayımlandığı Resmî Gazete’ Ekleri‘ ile karşılaştırmanızda fayda vardır. Lütfen kullanım koşullarını okuyunuz 

Bu Yönetmelik Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından hazırlanmış olup, Bu Maddeler  Yönetmeliğe kolay erişmek adına, hazırlanmış bir blogdur.  Lütfen kullanım koşullarını okuyunuz

BÖLÜM 4 KALİTE KONTROLÜ gönderisi ilk olarak Çelik Haber. tarihinde göründü

Bu bölümde çelik yapıların analiz ve boyutlandırılmasında uygulanan ve esasların tüm bölümleri için geçerli olan temel ilkeler açıklanmaktadır.

5.1 GENEL ESASLAR

Yapı sistemini oluşturan elemanların ve birleşimlerin tasarımı, yapısal analizin temel varsayımları ve yapı sisteminin öngörülen kullanım ve davranış özellikleri ile uyumlu olmalıdır.

5.2 TASARIM PRENSİPLERİ

Çelik yapı elemanlarının ve birleşimlerin tasarımı aşağıda esasları verilen Yük ve Dayanım Katsayıları ile Tasarım (YDKT) veya Güvenlik Katsayıları ile Tasarım (GKT) yaklaşımlarından biri uygulanarak gerçekleştirilebilir. Elemanların ve birleşimlerin gerekli dayanımı, uygulanan tasarım yaklaşımı için öngörülen ve ayrıntıları Bölüm 5.3’te verilen yük birleşimleri altında hesaplanır. Sistem analizleri doğrusal-elastik teoriye göre gerçekleştirilebilir.

5.2.1 – Sınır Durumlar

Çelik yapı elemanları ve birleşimlerinin tasarımı, yapının işletme ömrü boyunca kendinden beklenen tüm fonksiyonları belirli bir güvenlik altında yerine getirebilecek düzeyde dayanım, kararlılık (stabilite) ve rijitliğe sahip olacak şekilde, dayanım ve kullanılabilirlik sınır durumları esas alınarak gerçekleştirilecektir.

Dayanım sınır durumu, dayanım veya stabilite yetersizliği nedeniyle bölgesel veya tümsel göçme oluşumunu tanımlar. Buna karşılık kullanılabilirlik sınır durumu, yapıdan beklenen fonksiyonları engelleyen aşırı yerdeğiştirmeler ve benzeri özellikler cinsinden tanımlanır.
Dayanım sınır durumu için güvenlik, YDKT yaklaşımına göre Bölüm 5.2.2’de veya GKT yaklaşımına göre Bölüm 5.2.3’te verilen koşulların uygulanması ile sağlanacaktır.
Kullanılabilirlik sınır dummu için Bölüm 5.2.6 esas alınacaktır.

5.2.2 – Yük ve Dayanım Katsayıları ile Tasarım (YDKT)

Yük ve Dayanım Katsayıları ile Tasarım (YDKT), tüm yapısal elemanlar için, tasarım dayanımı, ΦR_n nin bu tasarım yöntemi için öngörülen ve Bölüm5.3.1’de verilen YDKT yük birleşimleri altında hesaplanan gerekli dayanım, R_u, değerine eşit veya daha büyük olması prensibine dayanmaktadır.
Buna göre, tasarım Denk.(5.1) de verilen koşula uygun olarak gerçekleştirilecektir.
                       R_u≤φR_n                                                (5-1)
Buradaki terimler aşağıda açıklanmıştır.
R_u    : YDKT yük birleşimleri altında hesaplanan gerekli dayanım.
R_n     : Karakteristik dayanım.
φ      : Dayanım katsayısı.
φR_n : Tasarım dayanımı.
Karakteristik dayanım, R_n, ve dayanım katsayısı, Φ, ilgili bölümlerde (Bölüm 7 – 14 ve 16) açıklanmaktadır.

5.2.3 – Güvenlik Katsayıları ile Tasarım (GKT)

Güvenlik Katsayıları ile Tasarım (GKT), tüm yapısal elemanlar için, güvenli dayanım,
R_n / Ω   nın  bu tasarım yöntemi için öngörülen ve Bölüm 5.3.2’de verilen GKT yük birleşimleri altında hesaplanan gerekli dayanım, R_a, değerine eşit veya daha büyük olması prensibine dayanmaktadır.
Buna göre, tasarım Denk.(5.2)’de verilen koşula uygun olarak gerçekleştirilecektir.

R_a ≤ (R_n /Ω)                                                   (5.2)

Buradaki terimler aşağıda açıklanmıştır.
R_a       : GKT yük birleşimleri altında hesaplanan gerekli dayanım.
R_n      : Karakteristik dayanım.
Ω       : Güvenlik katsayısı.
R_n /Ω: Güvenli dayanım.
Karakteristik dayanım, R_n, ve güvenlik katsayısı, Ω  , ilgili bölümlerde (Bölüm 7 – 14 ve 16) açıklanmaktadır.

5.2.4- Stabilite Analizi

Yapı sistemlerinin stabilite analizi, eleman bazındaki ve sistem genelindeki geometri değişimlerinin denge denklemlerine etkisini göz önüne alan ikinci mertebe teorisine göre hesap yapılmasını öngörmektedir. Bu Esaslar kapsamında uygulanacak stabilite analizi yöntemleri Bölüm 6 da açıklanmıştır.

5.2.5 Birleşimlerin Tasarımı

Yapı sisteminin birleşim detayları Bölüm (13 ve 14) te verilen kurallara uygun olarak tasarlanacaktır. Birleşimlerin tasarımında esas alınacak iç kuvvetler ve şekil değiştirmelcr, yapısal analizin varsayımlarına ve birleşimden beklenen performans özelliklerine bağlı olarak belirlenecektir.

Kiriş mesnetleri, bu elemanların boyuna eksenleri etrafında dönmelerini önleyecek şekilde teşkil edilecektir.

Pratikte uygulanan birleşimler, genel olarak, mafsallı birleşimler ve moment aktaran birleşimler olarak iki grupta toplanabilirler.

(a) Mafsallı birleşimler eğilme momentinin sıfır veya sıfıra yakın olduğu, buna karşılık birleşen elemanlar arasında göreli dönme hareketine izin veren birleşimlerdir. Bu birleşimlerin dönme kapasitesi, yapısal analiz ile hesaplanan gerekli dönme hareketi ile uyumlu olmalıdır.

(b) Moment aktaran birleşimler rijit moment aktaran birleşimler ve yarı rijit (elastik) moment aktaran birleşimler olarak ikiye ayrılırlar.
(1) Rijit moment aktaran birleşimlerde, birleşen elemanlar arasındaki göreli dönme hareketinin tam olarak sınırlandırıldığı varsayılmaktadır. Bu durumda birleşimler, göreli dönme hareketinin sıfır olmasını sağlayacak yeterli dayanım ve rijitliğe sahip olacaktır.
(2) Yarı rijit moment aktaran birleşimlerde, birleşen elemanlar arasındaki göreli dönme hareketinin tam olarak sınırlandırılmadığı varsayılmaktadır. Bu durumda, yapı sistemlerinin analizleri için geliştirilen analitik modeller, birleşimlerin kuvvet- şekil değiştirme karakteristiklerini göz önüne alacak şekilde oluşturulacaktır. Bu davranış karakteristiklerinin analitik veya deneysel olarak belgelenmesi sağlanacaktır. Bu durumda birleşimler, öngörülen göreli dönme hareketini sağlayacak yeterli dayanım, rijitlik ve şekil değiştirme kapasitesine sahip olacaktır.

5.2.6 – Kullanılabilirlik Sınır Durumları İçin Tasarım

Yapı sistemi, yapısal elemanlar ve birleşimler kullanılabilirlik sınır durumları için kontrol edilecektir. Kullanılabilirlik sınır durumları için tasarıma ilişkin kurallar ve koşullar Bölüm 15’te verilmiştir.

5.2.7 – Kirişlerde Yeniden Dağılım

Doğrusal-elastik teoriye göre analiz edilen (hesaplanan) hiper statik sistemlerin kirişlerinde, yeniden dağılım prensibi uygulanarak, düşey yüklerden oluşan mesnet momentlerinin en çok %10 oranında azaltılmasına izin verilebilir. Yeniden dağılım prensibi uygulanarak mesnet momentleri azaltılan kirişlerde, açıklık momentleri denge koşulları sağlanacak şekilde arttırılır.

Yeniden dağılım prensibi gerek YDKT, gerekse GKT yöntemleri için uygulanabilmektedir. Kirişlerde yeniden dağılım prensibi uygulanırken aşağıdaki hususlar göz önünde tutulmalıdır.
(a) Kiriş enkesiti Bölüm 5.4.1’de tanımlanan kompakt enkesit sınıfına girmelidir.
(b) Yeniden dağılımın uygulanacağı mesnete komşu kiriş açıklığında basınç başlığının yanal olarak desteklenmeyen uzunluğu, L_b  , Bölüm 9.13.5′te verilen koşulu sağlamalıdır.
(c) Kiriş malzemesinin karakteristik akma gerilmesi 450 MPa değerini aşmamalıdır.
(d) Kirişin moment aktaran birleşimleri yan rijit (elastik) olmamalıdır.
(e) Kiriş eksenel kuvveti, kayıpsız enkesit alanı, A_g ve karakteristik akma gerilmesi, F_y olmak üzere, YDKT için 0.15φ_c F_yA_g   veya GKT için 0.15F_yA_g /Ω_c sınır değerlerini aşmamalıdır.

Burada, φ_c =0.90 veya Ω_c=1.67 alınacaktır.

5.2.8 – Diyafram ve Yük Aktarma Elemanlarının Tasarımı

Diyaframlar ve yük aktarma elemanları (diyafram dikmeleri), Ek3 esas alınmak üzere, Bölüm 5.3’e göre belirlenen yüklerden oluşan iç kuvvetleri aktaracak şekilde detaylandırılarak, Bölüm(6-14)’te verilen kurallara uygun olarak tasarlanacaktır.

5.2.9 – Betona Ankraj Tasarımı

Yapısal çelik ve betonun kompozit olarak çalıştığı durumda, kompozit bileşenler arasındaki ankraj elemanları Bölüm 12’de verilen kurallara uygun olarak tasarlanacaktır. Kolon ayakları ve ankraj çubukları Bölüm 13’te verilen kurallara uygun olarak boyutlandırılacaktır.

5.2.10 – Yapısal Bütünlük İçin Tasarım

Yapısal bütünlük için aşağıda verilen koşullar sağlanacaktır.
Kolon ekleri, G sabit yük ve Q hareketli yük olmak üzere, G + Q yük birleşimi dikkate alınarak hesaplanan eksenel kuvvete eşit veya daha büyük karakteristik çekme kuvveti dayanımına sahip olacaktır.
Kiriş uç birleşimlerinin karakteristik eksenel çekme kuvveti dayanımı en az, Bölüm 5.2.2’de tanımlanan YDKT yöntemine göre belirlenen gerekli kesme kuvveti dayanımının 2/3’üne veya Bölüm 5.2.3’te tanımlanan GKT yöntemine göre belirlenen gerekli kesme kuvveti dayanımına eşit olacaktır. Bu değer 50kN’dan az olmayacaktır.

Kolonların stabilitesini sağlayan elemanların uç birleşimlerinin karakteristik çekme kuvveti dayanımı en az, Bölüm 5.2.2 ile YDKT yöntemine göre belirlenen kolon gerekli eksenel dayanımının 2/3’ü ile hesaplanan değerin %1’ine eşit olacaktır. Bu değer, Bölüm 5.2.3 ile GKT yöntemine göre belirlenen kolon gerekli eksenel dayanımının %1’ine eşit alınacaktır.
Bu bölümde yapısal bütünlük için verilen koşullar diğer dayanım koşullarından bağımsız olarak değerlendirilecektir.

5.2.11 – Göllenme İçin Tasarım

Çatı yüzeyinde su birikmesine karşı yeterli önlem alınmaması durumunda, su birikmesi tehlikesine karşı çatı sisteminin yeterli dayanım ve rijitliğe sahip olduğu ilgili analiz yöntemleri kullanılarak gösterilecektir. Güvenli tarafta kalan bir yaklaşımla, su birikmesi (göllenme) etkisine karşı çatı sisteminin dayanım ve rijitliği Ek l’e göre değerlendirilebilir.

5.2.12 – Yorulma İçin Tasarım

Yorulma etkisi oluşturan tekrarlı yükler altındaki elemanların ve birleşimlerin tasarımında Ek 2’de verilen kurallar göz önüne alınacaktır. Bina türü yapıların yatay yük taşıyıcı sistemlerinin tasarımında, rüzgar ve deprem etkileri için yorulma analizine gerek yoktur.

5.2.13 – Korozyona Karşı Koruma

Korozyonun yapının dayanım ve kullanılabilirliği açısından olumsuz bir etki oluşturabileceği durumlarda, TS EN 1090-2 Ek F’de belirtilen esaslar dahilinde, korozyona karşı yeterince önlem alınacak veya yapısal bileşenler, korozyondan kaynaklanabilecek enkesit kayıpları da göz önüne alınarak tasarlanacaktır.

5.2.14 – Yangına Karşı Koruma

Çelik yapı sistemleri, ülkemizde yürürlükte olan Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (BYKHY 2015)’te verilen koşulları sağlayacak şekilde oluşturulacaktır. Çelik yapı elemanlarının yangına karşı korunması için kullanılacak malzemelerin yukarıdaki yönetmelikte yapı bölümleri için tanımlanan yangına karşı dayanım sürelerini sağladığı, Bölüm 1.3.8’de verilen ilgili standartlar doğrultusunda belgelendirilecektir.

5.3 YÜKLER VE YÜK BİRLEŞİMLERİ

Yapı sistemlerinin tasarımında esas alman karakteristik yük değerleri, TS 498’e uygun olarak belirlenecektir. Kar yükleri için TS EN 1991 – 1 – 3’te ve rüzgar yükleri için TS EN 1991 – 1 – 4’te verilen koşullar göz önüne alınacaktır. Deprem etkisi, E’nin ayrıntılı tanımı için DBYBHY koşulları esas alınacaktır.
Rüzgar hızının temel değeri, V_b,a = 28 m/sn (100 km/sa)’den ve binanın ana taşıyıcı sistemine, dış cephe kaplamalarına ve rüzgara maruz yapısal ve yapısal olmayan elemanlarına etkiyen karakteristik rüzgar yükleri 0.5 kN/m²’den az olmayacaktır.
Gerekli dayanımı belirlemek için karakteristik yüklere uygulanacak yük birleşimleri, seçilen tasarım yöntemine bağlı olarak, aşağıda YDKT için Bölüm 5.3.1’de veya GKT için Bölüm 5.3.2’de verilmiştir.
Bu yük birleşimlerinde yer alan yükler aşağıda tanımlanmıştır.
G : sabit yük Q : hareketli yük ör: çatı hareketli yükü S : kar yükü
R : yağmur yükü
W: rüzgar yükü
E : deprem etkisi
F : akışkan madde basınç yükü
T : sıcaklık değişmesi ve/veya mesnet çökmesi etkileri
H : yatay zemin basıncı, zemin suyu basıncı veya yığılı madde basıncı

Q : hareketli yük ör: çatı hareketli yükü S : kar yükü
R : yağmur yükü
W: rüzgar yükü
E : deprem etkisi
F : akışkan madde basınç yükü
T : sıcaklık değişmesi ve/veya mesnet çökmesi etkileri
H : yatay zemin basıncı, zemin suyu basıncı veya yığılı madde basıncı

Yapı sistemlerinin tasarımında esas alman karakteristik yük değerleri, TS 498’e uygun olarak belirlenecektir. Kar yükleri için TS EN 1991 – 1 – 3’te ve rüzgar yükleri için TS EN 1991 – 1 – 4’te verilen koşullar göz önüne alınacaktır. Deprem etkisi, E’nin ayrıntılı tanımı için DBYBHY koşulları esas alınacaktır.
Rüzgar hızının temel değeri, V_b,a = 28 m/sn (100 km/sa)’den ve binanın ana taşıyıcı sistemine, dış cephe kaplamalarına ve rüzgara maruz yapısal ve yapısal olmayan elemanlarına etkiyen karakteristik rüzgar yükleri 0.5 kN/m²’den az olmayacaktır.
Gerekli dayanımı belirlemek için karakteristik yüklere uygulanacak yük birleşimleri, seçilen tasarım yöntemine bağlı olarak, aşağıda YDKT için Bölüm 5.3.1’de veya GKT için Bölüm 5.3.2’de verilmiştir.
Bu yük birleşimlerinde yer alan yükler aşağıda tanımlanmıştır.
G : sabit yük   
Q : hareketli yük
_Qr: çatı hareketli yükü
S : kar yükü  
R : yağmur yükü
W: rüzgar yükü
E : deprem etkisi
F : akışkan madde basınç yükü
T : sıcaklık değişmesi ve/veya mesnet çökmesi etkileri
H : yatay zemin basıncı, zemin suyu basıncı veya yığılı madde basıncı

5.3.1- Yük ve Dayanım Katsayıları ile Tasarım (YDKT)

(1)    1.4G
(2a)  1.2G + 1 .6 (Q_rveya S veya R)
(2b)  1.2G + 1.6Q + 0.5(Q_r veya S veya R)
(3)    1.2G + 1 .6(Q_r veya S veya R) + (Q veya 0.8W)
(4)    1.2G + 1.0 + 0.5((Q_r veya S veya R) + 1,6W
(5)    1.2G + 1.0Q + 0.2S+1.0E
(6)    0.9G + 1.6W
(7)    0.9G + 1 .0E

Not:
(a) F akışkan madde basınç yükünün mevcut olması halinde, (1)-(4) sayılı birleşimlerde bu yük G yükünün katsayısı ile birleşime girecektir.
(b) H yatay kuvvetinin mevcut olması halinde, bu etki gerekli dayanımı arttıracak yönde ise 1.6 katsayısı ile, gerekli dayanımı azaltacak yönde olması halinde ise 0.9 katsayısı ile birleşime girecektir. H yatay kuvvetinin deprem etkisini içeren yük birleşimlerine katkısı, DBYBHY kapsamında değerlendirilecektir.
(c) T sıcaklık değişmesi ve/veya mesnet çökmesi etkilerinin mevcut olması halinde, bu etkiler gerekli dayanımı arttıracak yönde ise 1.0 katsayısı ile tüm birleşimlere girecektir.

5.3.2 -Güvenlik Katsayıları ile Tasarım (GKT)

Bu tasarım yönteminde gerekli dayanım, Ra, aşağıdaki yük birleşimleri ile belirlenecektir.
(1)     G
(2)     G + Q
(3)     G + (Q; veya S veya R)
(4)     G + 0.75 Q + 0.75(Q_r veya S veya R)
(5a)   G+1.0W
(5b)   G + O.7E
(6a)   G + 0.75Q + 0.75(Q_r veya S veya R) + 0.75 W
(6b)   G + 0.75Q +0.75S+0.75(0.7E)
(7)     0.6G + W
(8)     0.6G + 0.7E

Not:
(a) F akışkan madde basınç yükünün mevcut olması halinde, (1) – (6) sayılı birleşimlerde bu yük G yükünün katsayısı ile birleşime girecektir.
(b) H yatay kuvvetinin mevcut olması halinde, bu etki gerekli dayanımı arttıracak yönde ise 1.0 katsayısı ile, gerekli dayanımı azaltacak yönde olması halinde ise 0.6 katsayısı ile birleşime girecektir. H yatay kuvvetinin deprem etkisini içeren yük birleşimlerine katkısı, DBYBHY kapsamında değerlendirilecektir.
(e) T sıcaklık değişmesi ve/veya mesnet çökmesi etkilerinin mevcut olması halinde, bu etkiler gerekli dayanımı arttıracak yönde ise 0.75 katsayısı ile tüm birleşimlere girecektir.

5.4 ELEMAN ENKESİT ÖZELLİKLERİ

5.4.1 – Yerel Burkulma Sınır Durumu İçin Enkesitlerin Sınıflandırılması

Eksenel basınç kuvveti etkisindeki enkesitler, yerel burkulma sınır durumu dikkate alındığında, narin ve narin olmayan enkesitler olarak ikiye ayrılırlar. Hiç bir enkesit parçasının genişlik (çap) / kalınlık oranı, λ ’nın Tablo 5.lA’da verilen λ_r sınır değerini aşmadığı (narin enkesit parçası bulunmayan) enkesitler narin olmayan enkesit ve en az bir enkesit parçasının genişlik (çap) / kalınlık oranının λ_r  sınır değerini aştığı enkesitler ise narin enkesit olarak sınıflandırılır.
Eğilme momentinden oluşan basınç gerilmeleri etkisindeki enkesit parçaları, yerel burkulma sınır durumu dikkate alındığında, kompakt, kompakt olmayan ve narin enkesit parçaları olarak üçe ayrılırlar. Genişlik (çap) / kalınlık oranı, Tablo 5.1B’de verilen λp sınır değerini aşmayan enkesit parçaları kompakt olarak tanımlanır. Tüm enkesit parçaları kompakt sınıfında olan ve başlıkları gövde veya gövdelere sürekli birleştirilen enkesitler kompakt enkesit olarak sınıflandırılırlar. Genişlik (çap) / kalınlık oranı λp sınırını aşan; fakat λr, değeri aşılmayan enkesit parçaları kompakt olmayan enkesit parçalarıdır. Genişlik (çap) / kalınlık oranı, λ_r değerini aşan enkesit parçaları ise narin olarak tanımlanır. En az bir enkesit parçası kompakt olmayan; fakat diğer tüm enkesit parçaları kompakt olan enkesitler kompakt olmayan enkesit olarak tanımlanır. En az bir enkesit parçası narin olan enkesitler ise narin enkesit olarak tanımlanır.

Tablo 5.1A ve Tablo 5.1B’ nin kullanılmasında, rijitleştirilmemiş enkesit parçaları ve rijüleştirilmiş enkesit parçaları tanımları ve hangi boyutların genişlik olarak alınacağı aşağıda açıklanmıştır.

5.4.1.1 – Rijitleştirilmemiş Enkesit Parçaları

Basınç kuvveti doğrultusuna paralel sadece bir kenarı boyunca enkesitin diğer bir parçası ile bağlanan, basınç etkisindeki enkesit parçaları rijitleştirilmemiş enkesit parçaları olarak tanımlanır. Bu parçalarda, aşağıdaki enkesit boyutları genişlik olarak alınacaktır.
(a) I- ve T- enkesitli elemanlarda yarım başlık genişliği.
(b) Komiyerlerde kol boyu, U- ve Z-profıller için başlık genişliği.
(c) Levhalarda serbest kenar ile en yakın komşu bulon veya kaynak sırası arasındaki uzaklık.
(d) T-enkesitli elemanların gövdeleri için toplam gövde yüksekliği.

5.4.1.2 – Rijitleştirilmiş Enkesit Parçaları

Basınç kuvveti doğrultusuna paralel iki kenarı boyunca enkesitin diğer parçaları ile bağlanan, basınç etkisindeki enkesit parçaları rijitleştirilmiş enkesit parçaları olarak tanımlanır. Bu parçalarda, aşağıdaki enkesit boyutları genişlik olarak alınacaktır.

(a) Hadde profillerinin gövdeleri için h, başlıklar arasındaki uzaklıktan eğrilik yarıçaplarının çıkarılması ile bulunan yükseklik, hc ise ağırlık merkezi ile basınç başlığı tarafının gövde parçası üzerindeki eğrilik bitim noktası arasındaki uzaklığın iki katı.

(b) Bulonlu yapma enkesitlerin gövdeleri için h, bulon sıraları arasındaki net yükseklik, kaynaklı yapma enkesitler için h ise, başlık iç yüzeyleri arasındaki net yükseklik. Simetrik olmayan bulonlu yapma enkesitlerde, h_c, ağırlık merkezi ile basınç başlığı tarafındaki en yakın bulon sırası arasındaki uzaklığın veya kaynak kullanılması halinde ağırlık merkezi ile basınç başlığının iç yüzü arasındaki uzaklığın iki katı. Simetrik olmayan bulonlu yapma enkesitlerde, h_p, plastik tarafsız eksen ile basınç başlığı tarafındaki en yakın bulon sırası arasındaki uzaklığın veya kaynak kullanılması halinde plastik tarafsız eksen ile basınç başlığının iç yüzü arasındaki uzaklığın iki katı.

(c) Yapma enkesitlerin başlık takviye levhaları ve diyafram levhaları için, komşu bulon sıraları veya kaynak çizgileri arasındaki b genişliği.

(d) Dikdörtgen kutu enkesitlerin başlıklarında, başlık levhasının gövde levhalarına bağlandığı eğrilik bitim noktaları arasındaki b genişliği, gövdelerinde ise, gövde levhasının başlık levhalarına bağlandığı eğrilik bitim noktaları arasındaki h yüksekliği. Eğrilik yarıçaplarının bilinmemesi halinde, b ve h ölçüleri, kutu enkesitin ilgili doğrultudaki dış boyutlarından et kalınlığının üç katı çıkarılarak belirlenir. Et kalınlığı olarak, aşağıda Bölüm 5.4.2’de tanımlanan tasarım et kalınlığı alınacaktır.

Başlık kalınlıkları değişken olan enkesitlerde ortalama kalınlık, başlığın serbest ucu ile gövde levhasına birleşen kenarı arasındaki orta noktanın kalınlığı olarak alınacaktır.

TABLO 5.1B –

5.4.2 – Boru ve Kutu Enkesitli Elemanların Tasarım Et Kalınlığı

Boru ve kutu enkesitli elemanların kesit hesaplarında tasarım et kalınlığı göz önüne alınır. Tasarım et kalınlığı, t, tozaltı ark kaynağı ile oluşturulan elemanlarda karakteristik et kalınlığına, elektrik direnç kaynaklı elemanlarda ise karakteristik et kalınlığının 0.93 katma eşit olarak alınacaktır.

5.4.3 – Kayıpsız ve Net Enkesit Alanları

(a) Elemanın kayıpsız enkesit alanı, A_g , yerel burkulma nedeniyle etkin olmayan enkesit parçalarının veya açılan delikler nedeniyle oluşan kayıpların göz önüne alınmadığı toplam enkesit alanı olarak tanımlanır.
(b) Net (kayıplı) enkesit alanı, A_n, elemanın kırılma çizgisi üzerinde yer alan bulon deliklerinin veya konstrüktif nedenlerden dolayı oluşan kesit kayıplarının çıkarılması ile elde edilen net alan olarak tanımlanır.
Çekme ve kesme kuvveti etkisindeki elemanların kırılma çizgisi üzerindeki net enkesit alanı hesabında, delik açılırken delik çevresindeki çelik malzemenin hasar görme olasılığı göz önüne alınarak, karakteristik delik çapından 2mm daha büyük olarak alman etkin delik çapı, d_e kullanılacaktır.
Şaşırtmak veya şaşırtmak olmayan delikler için, kırılma çizgisi boyunca net alan Denk.(5.3) ile belirlenecektir.

Buradaki terimler aşağıda açıklanmıştır.
A_g : Toplam (kayıpsız) enkesit alanı.
A_n : Net (kayıplı) enkesit alanı.
d_h : Bölüm 13’te tanımlanan karakteristik bulon deliği çapı.
d_e : Etkin delik çapı,(= d_h + 2mm) .
s : Ardışık iki deliğin merkezleri arasında, kuvvet doğrultusundaki aralık
t : Eleman kalınlığı.
g : Ardışık iki deliğin merkezleri arasında, kuvvete dik doğrultudaki aralık.
Boru veya kutu enkesitlerde, bazı kaynaklı birleşimler için yapılan kesimler nedeniyle net (kayıplı) alan, kesim işlemiyle çıkarılan genişlik ve eleman tasarım et kalınlığının çarpımı ile belirlenen alanın boru veya kutu elemanın toplam enkesit alanından çıkarılması ile elde edilir.
Dairesel ve oval delik kaynaklarında, kaynak alanı net enkesit alanına katılamaz.
Delik içermeyen elemanların net enkesit alanı, A_n , toplam enkesit alanı, A_g ‘ ye eşittir.

İlgili kurumlara Kesin Hesap Raporunu vermeden önce, Yönetmeliğin Yayımlandığı Resmî Gazete’ Ekleri‘ ile karşılaştırmanızda fayda vardır.

Bu Yönetmelik Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından hazırlanmış olup, Bu Maddeler  Yönetmeliğe kolay erişmek adına, hazırlanmış bir blogdur.
Lütfen kullanım koşullarını okuyunuz

kaynak : çşb.

Bölüm 5 TASARIMDA TEMEL İLKELER gönderisi ilk olarak Çelik Haber. tarihinde göründü

Yapı Sistemleri Stabilite Tasarımı

Bu bölümde yapı sistemlerinin stabilite tasarımının temel ilkeleri ve tasarımda uygulanan başlıca analiz yöntemlerinin esasları açıklanmaktadır.

6.1 GENEL ESASLAR

Yapı sistemlerinin stabilite tasarımı, eleman bazındaki ve sistem genelindeki geometri değişimlerinin denge denklemlerine etkisini göz önüne alan ikinci mertebe teorisi’ne göre analiz yapılmasını ve hesaplanan iç kuvvet büyüklüklerinin elemanların mevcut dayanımları ile karşılaştırılmasını öngörmektedir.

Yapı sistemlerinin stabilitesini etkileyen başlıca faktörler aşağıda sıralanmıştır.

(a)    Elemanların eğilme, kayma ve eksenel şekil değiştirmeleri ile birlikte yapı sisteminin yer değiştirmesinde etkili olan diğer tüm şekil değiştirmeler (kiriş – kolon birleşimi panel bölgesi şekil değiştirmeleri, vb.).

(b)    Eleman şekil değiştirmesine ait (P – δ ) ve sistem yer değiştirmesine ait (P – Δ) ikinci mertebe etkileri.

(c)    Geometrik ön kusurlar (ilkel kusurlar).

(d)    Doğrusal olmayan şekil değiştirmeler ile dayanım ve rijitliklerdeki belirsizlikler.

İkinci mertebe teorisi doğrusal olmadığından süperpozisyon prensibi geçerli değildir. Bu nedenle işletme (servis) yüklerinin ilgili yük birleşimleri için kendilerine ait yük katsayıları ile çarpımından oluşan toplam yükler altında, sistem ikinci mertebe teorisine göre hesaplanır. Toplam yükler, Bölüm 5.3.1’de verilen YDKT yük birleşimlerinden edilen yüklemeden veya Bölüm 5.3.2’de verilen GKT yük birleşiminin 1.6 katma eşit bir yüklemeden elde edilecektir.

Yapısal stabiliteyi etkileyen yukarıdaki faktörleri göz önüne alan genel (doğrudan) analiz yöntemi ve burkulma boyu (etkin uzunluk) yöntemi ile stabilite tasarımının esasları aşağıdaki bölümlerde açıklanmaktadır. Ayrıca, ikinci mertebe etkilerin yaklaşık olarak hesaba katıldığı yaklaşık ikinci mertebe analizi de Bölüm 6.5’te açıklanmaktadır.

6.2 İKİNCİ MERTEBE TEORİSİNİN DAYANDIĞI ESASLAR

Bu bölümde, geometri değişimlerinin denge denklemlerine etkisini göz önüne alan ikinci mertebe teorisi’nin dayandığı esaslar ve bunların sistem analizinde nasıl göz önüne alınabileceği incelenecektir.

6.2.1 – Yapısal Analizin Esasları

İkinci mertebe teorisine göre yapısal analiz aşağıdaki koşulları sağlayacaktır.

(a) Analizde, sistemin yer değiştirmelerine katkıda bulunan, elemanların eğilme, kayma ve eksenel şekil değiştirmeleri ile birleşimlerin ve kiriş – kolon birleşimi panel bölgelerinin şekil değiştirmeleri göz önüne alınacaktır. Bu şekil değiştirmelerin doğrusal olmayan bileşenlerinin ikinci mertebe analizine etkilerini yaklaşık olarak göz önüne almak üzere, Bölüm 6.2.3’te açıklanacağı şekilde, eleman rijitlikleri uygun şekilde azaltılacaktır.

(b) Yöntem genel olarak elemanlardaki (P-δ) ve sistem genelindeki (P-Δ) ikinci mertebe etkilerini içermektedir. Ancak,

(1) düşey yüklerin düşey kolonlar ve perdeler tarafından taşınması

(2)göz önüne alınan burkulma doğrultusundaki moment aktaran çerçeve kolonlarının taşıdığı düşey yüklerin toplam düşey yüklerin 1/3’ünü aşmaması

(3) YDKT yük birleşimlerinden veya GKT yük birleşimlerinin 1.6 katma eşit bir yüklemeden dolayı ve azaltılmış rijitlikler kullanılarak hesaplanan ikinci mertebe yer değiştirmelerin birinci mertebe yer değiştirmelere oranı olan B₂ katsayısının (bk. Bölüm 6.5.2.2) 1.7’ye eşit veya daha küçük olması

koşullarının birlikte sağlanması halinde P – δ etkileri terkedilebilir. Ancak, eksenel basınç ve eğilme etkisindeki tüm tekil elemanların değerlendirilmesinde daima P – δ etkileri hesaba katılacaktır.

(c) Analizde, sistem stabilitesini etkileyen tüm düşey yükler göz önüne alınacaktır.

(d) YDKT yönteminde, ikinci mertebe hesabı YDKT yük birleşimi için yapılacaktır. GKT yönteminde ise, ikinci mertebe hesabı GKT yük birleşiminin 1.6 katına eşit bir yükleme için yapılacak, ancak elde edilen sonuçlar 1.6 katsayısına bölünerek gerekli dayanım bulunacaktır.

6.2.2 – Geometrik Ön Kusurların Dikkate Alınması

Geometrik ön kusurların yapısal stabiliteye etkileri Bölüm 6.2.2.l’de açıklanacağı şekilde doğrudan doğruya modellenebildiği gibi, Bölüm 6.2.2.2’de açıklanacağı şekilde fıktif kuvvetler kullanarak da hesaba katılabilir.

Yapısal stabilite analizinde göz önüne alınan sistem ön kusurları, düğüm noktalarının konumundaki geometrik ön kusurlar olarak tanımlanmaktadır. Doğrusal elemanlarda uç noktalarını birleştiren doğrudan olan yerel sapmalar olarak tanımlanan eleman ön kusurları ise bu bölümün konusu dışında kalmaktadır.

6.2.2.1 Geometrik Ön Kusurların Doğrudan Doğruya Modellenmesi

Geometrik ön kusurların modellenmesinin genel yöntemi, bu sistem ön kusurlarının analizde doğrudan doğruya göz önüne alınmasıdır. Bunun için yapı sistemi, düğüm noktalarının yer değiştirmiş konumları esas alınarak analiz edilir. Düğüm noktalarının konumlarındaki sapmaların değerleri ve sistem üzerindeki dağılımı en elverişsiz etkileri oluşturacak şekilde seçilir.
Geometrik ön kusurların modellenmesinde, bunların sistemde dış yüklerden oluşan yer değiştirme durumu ve olası burkulma modu ile benzer olması öngörülmelidir. Ön kusurları temsil eden yer değiştirmelerin değerleri, eğer biliniyorsa yapı sisteminin gerçek ön kusurlarına eşit olarak alınmalı veya ilgili yönetmeliklerin öngördüğü yapım toleransları kullanılmalıdır.
Düşey yüklerin düşey çerçeve, kolon ve perdeler tarafından taşındığı sistemlerde, YDKT yük birleşiminden veya GKT yük birleşiminin 1.6 katma eşit bir yüklemeden dolayı ve azaltılmış rij itlikler kullanılarak hesaplanan ikinci mertebe yer değiştirmelerin birinci mertebe yer değiştirmelere oranı olan B₂katsayısının (bk. Bölüm 6.5.2.2) 1.7’ye eşit veya daha küçük olması halinde, geometrik ön kusurların yatay yükleri içermeyen düşey yük birleşimlerinde hesaba katılması yeterlidir.

6.2.2.2 – Geometrik Ön Kusurlar İçin Fiktif Yüklerin Kullanılması

Düşey yüklerin düşey çerçeve, kolon ve perdeler tarafından taşındığı yapı sistemlerinde düğüm noktalarının konumundaki geometrik ön kusurların aşağıda tanımlandığı şekilde belirlenen yatay fıktif yükler ile göz önüne alınmasına izin verilebilir. Sistem ön kusurlarım temsil eden bu fıktif yükler şekil değiştirmemiş orijinal sistem üzerine etkitilecektir.
(a) Fiktif yükler her kat düzeyinde sisteme etkitilecektir. Bu yükler yapı sistemine etkiyen tüm düşey ve yatay yük birleşimlerine eklenecektir. Ancak, önceki bölümde belirtildiği gibi, YDKT yük birleşimlerinden veya GKT yük birleşimlerinin 1.6 katına eşit yüklemelerden dolayı ve azaltılmış rijitlikler kullanılarak hesaplanan ikinci mertebe yer değiştirmelerin birinci mertebe yer değiştirmelere oranı olan B₂ katsayısının (bk. Bölüm 6.5.2.2) 1.7 değerine eşit veya daha küçük olması halinde, geometrik ön kusurların yatay yükleri içermeyen düşey yük birleşimlerinde hesaba katılması yeterlidir.
Yatay fiktif yükler Denk.(6.1) ile hesaplanacaktır.

N_i  =  0.002αY_i                                                                          (6.1)

Buradaki terimler aşağıda açıklanmıştır,
α = 1.0 (YDKT) veya α = 1.6 (GKT) değerindeki katsayılar.

N_i  : (i) kat düzeyine etkitilecek yatay fiktif yük.
Y_i   : YDKT veya GKT yük birleşimleri ile belirlenen, (i) katı döşemesine etkiyen toplam düşey yük.
(b) Her kat düzeyindeki düğüm noktalarına, bu noktalara etkiyen düşey yüklerle orantılı olarak dağıtılan fiktif yükler, yapısal stabilite açısından sistemde en elverişsiz etkileri oluşturacak doğrultu ve yönde uygulanacaktır.
(c) Denk.(6.1)’de yer alan 0.002 katsayısı, katlar arasında yapım toleransına bağlı olarak tanımlanan 1/500 oranındaki bir sistem ön kusuruna karşı gelmektedir. Bu sınır değeri aşmamak üzere, daha farklı oranda geometrik ön kusurların göz önüne alınması halinde bu katsayı uygun şekilde değiştirilecektir.
Not: Düşey yüklerin düşey çerçeve, kolon ve perdeler tarafından taşındığı yapı sistemleri için yukarıda tanımlanan fiktif yük kavramı, genel olarak tüm yapı sistemleri için benzer şekilde uygulanabilir.

6.2.3 – Azaltılmış Rijitliklerin Dikkate Alınması

Genel analiz yöntemi ile ikinci mertebe teorisine göre hesapta, doğrusal olmayan şekil değiştirmelerin stabilite analizine etkisini yaklaşık olarak göz önüne almak üzere, eleman rijitlikleri aşağıda açıklandığı şekilde azaltılacaktır.
(a) Tüm yapı elemanlarının eğilme, kayma ve eksenel rijitlikleri 0.80 katsayısı ile çarpılarak azaltılacaktır.
(b) Eğilme rijitliklerinin yapısal stabilite üzerinde etkili olduğu tüm elemanlarda, eksenel kuvvet düzeyine bağlı olarak, eğilme rijitlikleri ayrıca bir ib katsayısı ile çarpılacaktır. Kompozit elemanlar için bu katsayının uygulanmasında Bölüm 12.2.5’te verilen kurallar geçerlidir. Bu katsayı

• (1)   αP_r  / P_ns  ≤ 0.5 için

                        τ_b =1.0                                                                                          (6.2)

• (2)  αP_r / P_ns  > 0.5 için

                        τ_b =4 (αP_r  / P_ns) [1-( αP_r  / P_ns )]                                                (6.3)

denklemleri ile hesaplanacaktır.

Buradaki terimler aşağıda açıklanmıştır.

α = 1.0 (YDKT)  veya   α = 1.6 (GKT) değerindeki katsayılar.

P_r: : YDKT veya GKT yük birleşimleri altında hesaplanan gerekli eksenel basınç kuvveti dayanımı.

P_ns : Elemanın enkesit basınç kuvveti dayanımı (=F_y A_g  veya narin elemanlar için =F_y A_e ). A_e    için bknz.Bölüm8.5
(3) Düşey yüklerin düşey çerçeve, kolon ve perdeler tarafından taşındığı yapı sistemlerinde,    .    αP_r /P_ns >0.5 olan elemanların eğilme rijitliklerinin τ_b   < 1.0 katsayısı ile çarpılarak azaltılması yerine, tüm düşey ve yatay yük birleşimlerinde hesaba katılmak üzere 0,001 αY_i ek fiktif yüklerinin uygulanması koşuluyla, τ_b  = 1.0 katsayısının kullanılmasına izin verilebilir.

6.3    GENEL ANALİZ YÖNTEMİ İLE TASARIM

6.3.1    – Yöntemin Uygulama Sınırları

Genel analiz yöntemi, sınırlama olmaksızın, tüm çelik yapı sistemlerinin stabilite tasarımına uygulanabilmektedir.

6.3.2    – Gerekli Dayanımın Hesabı

Bu yöntem ile gerekli dayanımın hesabı, esasları Bölüm 6.2.l’de açıklanan ikinci mertebe hesabı uygulanarak elde edilir. Sistem hesabında, geometrik ön kusurları temsil eden fıktif yükler Bölüm 6.2.2’de, doğrusal olmayan şekil değiştirmeleri temsil eden rijitlik azaltılması ise Bölüm 6.2.3’te belirtildiği şekilde hesaba katılacaktır.

6.3.3    – Stabilite Kontrolleri

Geometri değişimlerinin denge denklemlerine etkilerinin genel analiz yöntemi ile hesaba katıldığı yapı sistemlerinin eleman ve birleşimlerinin stabilite kontrollerinde, ayrıca bir önlem alınmaksızın, Bölüm 7 – 14’te verilen kurallar uygulanır. Elemanların burkulma boyu katsayıları, daha küçük bir değer kullanılması geçerli bir yaklaşımla kanıtlanmadığı sürece, K = 1.0 olarak alınacaktır.

Elemanların burkulma boylarını küçültmek amacıyla oluşturulan stabilite bağlantıları, destekledikleri tüm elemanlar için uygulandıkları noktaların hareketlerini önleyecek düzeyde, Bölüm 16’da verilen kurallara göre belirlenen yeterli dayanım ve rijitliğe sahip olmalıdır.

6.4    BURKULMA BOYU YÖNTEMİ İLE TASARIM

6.4.1    – Yöntemin Uygulama Sınırları

Bölüm 6.1’de verilen genel esaslar çerçevesinde ve aşağıdaki sınırlar içinde, burkulma boyu (etkin uzunluk) yöntemi, genel (doğrudan) analiz yönteminin yerine kullanılabilir.

(a)     Yöntem, düşey yüklerin düşey çerçeveler, kolonlar ve perdeler tarafından taşındığı yapı sistemlerine uygulanabilir.

(b)     Tüm katlarda, YDKT yük birleşimlerinden veya GKT yük birleşimlerinin 1.6 katma eşit yüklemelerden oluşan ikinci mertebe göreli kat ötelemelerinin birinci mertebe göreli kat ötelemelerine oranı olan B₂ katsayısı (bk. Bölüm 6.5.2.2) 1.5 değerine eşit veya daha küçük olmalıdır.

6.4.2    – Gerekli Dayanımın Hesabı

Bu yöntem ile gerekli dayanımın hesabı, Bölüm 6.2.3’te belirtilen rijitlik azaltılması göz önüne alınmaksızın, esasları Bölüm 6.2.1’de açıklanan ikinci mertebe hesabı uygulanarak elde edilir. Sistem hesabında geometrik ön kusurların fıktif yüklerle temsil edilmesi halinde, bu yükler Bölüm 6.2.2.2’deki esaslara uygun olarak sadece düşey yükleri içeren yük birleşimlerinde hesaba katılacaktır.

6.4.3    – Stabilite Kontrolleri

Geometri değişimlerinin denge denklemlerine etkilerinin burkulma boyu yöntemi ile hesaba katıldığı yapı sistemlerinin eleman ve birleşimlerinin stabilite kontrolleri Bölüm 7-14’te verilen ilgili kurallara göre yapılır.

Basınç etkisindeki elemanların stabilite kontrollerinde burkulma boyu katsayısı, K, aşağıda açıklandığı şekilde belirlenir.

(a)     Çaprazlı çerçeve sistemler, perdeli sistemler ve yatay yüklerin taşınmasının kolonların eğilme rijitliklerinden bağımsız olduğu benzeri sistemlerde burkulma boyu katsayısı, daha küçük bir değer kullanılması geçerli bir yaklaşımla kanıtlanmadığı sürece, K= 1.0 olarak alınır. Stabilite bağlantıları Bölüm 16’da verilen kurallara göre belirlenen yeterli dayanım ve rij itliğe sahip olacaktır.

(b)    Kolonların eğilme rijitliklerinin sistemin yatay yük taşıma kapasitesine ve yanal stabilitesine katkı sağladığı moment aktaran çerçeveler ve benzeri sistemlerde burkulma boyu katsayısı, K, aşağıdaki denklemlerden veya nomogramlardan yararlanarak hesaplanabilir.

Bu denklem ve nomogramlardaki G_A ve G_B büyüklükleri, sırasıyla söz konusu kolonun üst ve alt uçlarında birleşen kolonların ve kirişlerin eğilme rijitlikleri toplamlarının oranına bağlı olarak Denk. (6.4) ile hesaplanırlar.

Buradaki terimler aşağıda açıklanmıştır.

E_cl_c  : Kolon enkesiti eğilme rijitliği.

L_c     : Kolon boyu.

E_g l_g : Kiriş enkesiti eğilme rij itliği.

L_g      : Kiriş boyu.

(1)     Yanal yerdeğiştirmesi önlenmiş (düğüm noktaları sabit) moment aktaran çerçeveler ve benzeri sistemlerde burkulma boyu katsayısı, K, kolonun üst ve alt uçlarında Denk. (6.4) ile belirlenen G_A ve G_B  büyüklüklerine bağlı olarak, Denk. (6.5) ile veya Şekil 6.1’de verilen nomogramdan yararlanarak hesaplanabilir,

(2)    Yanal yerdeğiştirmesi önlenmemiş (düğüm noktaları hareketli) moment aktaran çerçeveler ve benzeri sistemlerde burkulma boyu katsayısı, K, kolonun üst ve alt uçlarında Denk. (6.4) ile belirlenen G_A ve G_B büyüklüklerine bağlı olarak, Denk. (6.6) ile veya Şekil 6.2’de verilen nomogramdan yararlanarak hesaplanabilir.

G_A ve G_B büyüklüklerinin hesabında, kolonların ve kirişlerin sınır koşullarına bağlı olarak,
aşağıda belirtilen düzenlemelerin yapılması uygun olmaktadır.

(a)    Temellere rijit olarak bağlanmayan kolonlarda, gerçek bir mafsallı bağlantı olmadığı sürece, pratik uygulamalar bakımından G = 10 olarak alınabilir. Kolonun temele bağlantısının rijit olması halinde, temel dönmesinin sıfıra eşit olduğu kanıtlanmadığı sürece, G = 1 olarak alınabilir.

(b)    Yanal yerdeğiştirmesi önlenmiş çerçevelerin kirişlerinde, kirişin Eg.lg /Lg eğilme rijitliği diğer ucunun ankastre olarak mesnetlenmesi halinde 2 katsayısı ile, diğer ucunun mafsallı olarak mesnetlenmesi halinde ise 1.5 katsayısı ile arttırılır.

(c)    Yanal yerdeğiştirmesi önlenmemiş çerçevelerin kirişlerinde, kirişin Eg.lg /Lg eğilme rijitliği diğer ucunun ankastre olarak mesnetlenmesi halinde 2/3 katsayısı ile, diğer ucunun mafsallı olarak mesnetlenmesi halinde ise 0.5 katsayısı ile azaltılır.

6.5      YAKLAŞIK İKİNCİ MERTEBE ANALİZİ

Bu bölümde, ikinci mertebe etkilerin doğrudan doğruya hesaba katılması yerine uygulanabilecek bir yaklaşımın uygulama sınırları ve formülasyonu verilecektir. Bu yaklaşım, birinci mertebe analiz yöntemi kullanılarak elde edilecek iç kuvvetlerin (P ve M) belirli katsayılarla arttırılması prensibine dayanmaktadır.

6.5.1   – Uygulama Sınırları

Bu yaklaşım düşey yüklerin düşey çerçeveler, kolonlar ve perdeler tarafından taşındığı yapı sistemleri için uygulanabilir.

6.5.2   – Hesap Esasları

Sistem elemanlarının ikinci mertebe etkilerini içeren gerekli eğilme momenti dayanımı, M_r, ve gerekli eksenel kuvvet dayanımı, P_r   ,sırasıyla Denk.(6.7) ve Denk.(6.8) ile hesaplanacaktır.

M_r=B₁+M_nt + B₂M_lt                                                                        (6.7)

P_r=P_nt+B₂P_lt                                                                              (6.8)

Buradaki terimler aşağıda tanımlanmıştır.

B₁    : Yatay ötelenmesi önlenmiş sistemin elemanlarındaki (P-δ) etkilerini göz önüne alan bir arttırma katsayısıdır. Bu katsayı, eğilme ve basınç etkisindeki elemanlar için, elemanın her iki eğilme doğrultusunda Bölüm 6.5.2.1’de açıklandığı şekilde hesaplanır. Basınç etkisinde olmayan elemanlarda B₁  katsayısı 1.0 olarak alınır.

B₂  : Yatay ötelenmesi önlenmemiş sistem genelindeki (P-Δ) etkilerini göz önüne alan bir arttırma katsayısıdır. Bu katsayı, yapı sisteminin her katı için, her iki yatay yerdeğiştirme doğrultusunda Bölüm 6.5.2.2’de açıklandığı şekilde hesaplanır.

M_r : YDKT veya GKT yük birleşimleri altında hesaplanan ikinci mertebe etkileri içeren gerekli eğilme momenti dayanımı.

P_r : YDKT veya GKT yük birleşimleri altında hesaplanan ikinci mertebe etkileri içeren gerekli eksenel kuvvet dayanımı.

M_nt : Yatay ötelenmesi önlenmiş sistemde, YDKT veya GKT yük birleşimleri altında hesaplanan birinci mertebe eğilme momenti.

P_nt : Yatay ötelenmesi önlenmiş sistemde, YDKT veya GKT yük birleşimleri altında hesaplanan birinci mertebe eksenel kuvvet.

M_lt : Yapı sisteminin sadece yanal ötelenmesi sonucu, YDKT veya GKT yük birleşimleri altında ilgili elemanda oluşan birinci mertebe eğilme momenti.

P_lt : Yapı sisteminin yatay yerdeğiştirmelerinden dolayı, YDKT veya GKT yük birleşimleri altında hesaplanan birinci mertebe eksenel kuvvet.

6.5.2.1     – P-δ Etkileri İçin B₁ Arttırma Katsayısı

Eğilme momenti ve eksenel basınç kuvveti etkisindeki elemanlar için, elemanın her iki eğilme doğrultusunda uygulanacak B₁ arttırma katsayısı Denk.(6.9) ile hesaplanacaktır.

Buradaki terimler aşağıda açıklanmıştır.

α = 1.0 (YDKT)  veya   α = 1.6 (GKT)

C_m : Eşdeğer sabit moment yayılışına dönüştürme katsayısı. Bu katsayı yanal doğrultuda yerdeğiştirme yapmadığı varsayılan sistemlerin elemanlarında aşağıdaki şekilde hesaplanır.

(a)      Eğilme düzleminde mesnetler arasında yanal yüklerin etkimediği elemanlarda:

C_m =  0.6-0.4(M₁ /M₂)                                                          (6.10)

Burada M₁  ve M₂, elemanın uçlarında birinci mertebe analizi ile hesaplanan, sırasıyla küçük ve büyük eğilme momentlerini göstermektedir, M₁/ M₂  büyüklüğü çift eğrilikli eğilmede pozitif, tek eğrilikli eğilmede ise negatif olarak alınacaktır.

(b) Eğilme düzleminde mesnetler arasında yanal yüklerin etkidiği elemanlarda, güvenli yönde kalmak üzere, C_m=l .0 değeri kullanılabilir.

P_el     : Elemanın uç noktalarının yanal yer değiştirme yapmadığı varsayımı altında, eğilme düzlemindeki elastik burkulma yüküdür ve Denk.(6.11) ile hesaplanır.

Buradaki terimler aşağıda açıklanmıştır.

El^*: Genel analiz yöntemi ile tasarımda, Bölüm 6.2.3’e göre hesaplanan azaltılmış rijitlik. Burkulma boyu yöntemi ile tasarımda ise El^* = El olarak alınacaktır.

E : Yapısal çelik elastisite modülü (200000 MPa).

I        : Eleman enkesitinin eğilme düzlemindeki atalet momenti.

L : Eleman boyu.

K₁ : Elemanın uç noktalarının yanal yerdeğiştirme yapmadığı varsayımı altında, eğilme düzlemindeki burkulma boyu katsayısı. Daha küçük bir değer aldığı geçerli bir yaklaşımla kanıtlanmadığı sürece K₁=1.O olarak alınacaktır.

Denk.(6.9)’daki P_r büyüklüğü için, birinci mertebe yaklaşımına ait               P_r = P_nt+P_lt ifadesinin kullanılmasına izin verilebilir.

6.5.2.2     P – Δ Etkileri İçin B2 Arttırma Katsayısı

Sistemin her katında, her iki yanal yer değiştirme doğrultusunda uygulanacak B₂ arttırma katsayısı Denk.(6.12) ile hesaplanacaktır.

Buradaki terimler aşağıda açıklanmıştır.

α = 1.0 (YDKT) veya α = 1.6 (GKT)

P_kat : YDKT veya GKT yük birleşimleri için, söz konusu katın tüm düşey taşıyıcı elemanlarına (yatay yük taşıyıcı sistemin dışında olan elemanlar da dahil) etkiyen toplam düşey yük.

P_e,kat : Göz önüne alman yanal yerdeğiştirme doğrultusunda, söz konusu kata ait elastik burkulma yükü. Bu büyüklük burkulma analizi ile veya Denk.(6.13) ile hesaplanacaktır.

Buradaki terimler aşağıda açıklanmıştır.

 R_M=1-0.15(P_mf/P_kat)                        (6.14)

R_M : P-δ nın P-Δ üzerindeki etkisini göz önüne alan katsayı.

L    : Kat yüksekliği.

P_mf : Göz önüne alınan doğrultuda moment aktaran çerçeveler bulunması halinde, bu çerçevelerin kat kolonlarına etkiyen toplam düşey yük, (çaprazlı çerçevelerde sıfır alınacaktır).

Δ_H : Göz önüne alman doğrultuda, seçilen yatay yükler altında, sistem rijitliği kullanılarak hesaplanan birinci mertebe göreli kat ötelemesi.

H : Göz önüne alman doğrultuda, Δ_H göreli kat ötelemesini hesaplamak için kullanılan yatay yüklerden oluşan kat kesme kuvveti.

İlgili kurumlara Kesin Hesap Raporunu vermeden önce, Yönetmeliğin Yayımlandığı Resmî Gazete’ Ekleri‘ ile karşılaştırmanızda fayda vardır.

Bu Yönetmelik Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından hazırlanmış olup, Bu Maddeler  Yönetmeliğe kolay erişmek adına, hazırlanmış bir blogdur.
Lütfen kullanım koşullarını okuyunuz

kaynak : çşb.

Bölüm 6 STABİLİTE TASARIMI gönderisi ilk olarak Çelik Haber. tarihinde göründü

Eksenel (enkesit ağırlık merkezine uygulanan) çekme kuvveti etkisindeki elemanların tasarımı bu bölümde belirtilen kurallara göre yapılacaktır.

7.1 GENEL ESASLAR

Bu bölümde verilen kurallar statik yükleme durumu için geçerlidir. Yorulma etkisindeki elemanlar için tasarım kuralları Ek-2’de verilmektedir.

7.1.1- Narinlik Oranı Sınırı

Çekme kuvveti etkisindeki elemanlarda stabilite bir tasarım kriteri olmamasına karşın, bu tür elemanlarda narinlik oranı, L/i ≤ 300 olmalıdır. Ancak, bu sınır çelik kablolar ve miller için geçerli değildir.

7.1.2 – Kayıpsız ve Net Enkesit Alanları

Çekme etkisi altındaki elemanların bu bölümde tanımlanacak olası göçme sınır durumları için, kayıpsız enkesit alanı, A_g, ve net (kayıplı) enkesit alanı, A_n, Bölüm 5.4.3’te verilen ilgili kurallar esas alınarak belirlenecektir.

7.1.3 – Etkin Net Enkesit Alanı

Çekme elemanının birleşim bölgesine tüm enkesit parçalarıyla bulonlu veya kaynaklı olarak bağlanmadığı durumda, gerilme yayılışındaki düzensizliğin hesaba katıldığı etkin net enkesit alanı, A_e, Denk.(7.1) ile hesaplanacaktır.

A_e=UA_n ……… (7.1)

Burada, gerilme düzensizliği etki katsayısı, U, çekme elemanlarının tipik bulonlu ve kaynaklı birleşimleri için, Tablo 7.1’de verilmektedir. Bu katsayının minimum değeri, boru ve kutu enkesitli elemanlar hariç olmak üzere, birleşen enkesit parçalarının toplam alanının, elemanın kayıpsız enkesit alanına oranı olarak hesaplanacaktır

7.2 ÇEKME KUVVETİ DAYANIMI

Tasarım çekme kuvveti dayanımı, φ _tT_n, (YDKT) veya güvenli çekme kuvveti dayanımı, T_n/Ω_t, (GKT), eksenel çekme kuvveti etkisindeki elemanın, akma sınır durumu, kırılma sınır durumu ve blok kırılma sınır durumlarına göre hesaplanacak dayanımların en küçüğü olarak alınacaktır.

Çekme elemanlarının uç birleşimlerinde blok kırılma sınır durumu Bölüm 13.4.3’te verilmektedir.

7.2.1 – Akma Sınır Durumu

Çekme elemanlarında akma sınır durumu için karakteristik çekme kuvveti dayanımı, T_n, kayıpsız enkesit alanı kullanılarak Denk.(7.2) ile hesaplanacaktır.

T_n=F_yA_g ……. (7.2)

Tasarım çekme kuvveti dayanımı, φ _tT_n, (YDKT) veya güvenli çekme kuvveti dayanımı, T_n/Ω_t, (GKT),

φ _t = 0.90(YDKT) veya Ω_t = 1.67 (GKT)

alınarak belirlenecektir.

7.2.2 – Kırılma Sınır Durumu

Çekme elemanlarında kırılma sınır durumu için, karakteristik çekme kuvveti dayanımı, T_n, etkin net enkesit alanı kullanılarak Denk.(7.3) ile hesaplanacaktır.

T_n = F_uA_e …….(7.3)

Tasarım çekme kuvveti dayanımı, , φ _tT_n , (YDKT) veya güvenli çekme kuvveti dayanımı, T_n/Ω_t, (GKT),

φ _t = 0.75 (YDKT) veya Ω_t = 2.00 (GKT)

alınarak belirlenecektir.

Buradaki terimler aşağıda açıklanmıştır.

A_e: Etkin net enkesit alanı.

A_g: Kayıpsız enkesit alanı.

F_y : Yapısal çelik karakteristik akma gerilmesi.

F_u : Yapısal çelik karakteristik çekme dayanımı.

Dairesel veya oval dolgu kaynaklı birleşimlerin, dairesel veya oval delikler içeresinde teşkil edilen köşe kaynaklı birleşimlerin veya konstrüktif kesim işleminin uygulandığı köşe kaynaklı birleşimlerin kullanıldığı çekme elemanlarının kırılma sınır durumunda etkin net enkesit alanı esas alınacaktır.

7.3 YAPMA ENKESITLI ÇEKME ELEMANLARI

Aşağıdaki uygulama koşulları göz önüne alınarak, çekme kuvveti aktaran elemanların iki veya daha çok sayıda profil ve/veya levhanın birbirlerine bulonlu veya kaynaklı olarak
birleştirilmesiyle oluşmasına izin verilir. Uç noktalar arasında en az iki adet ara bağlantı teşkil edilecektir

(a) Yapma enkesitler, profiller arasında küçük boşluk (bağlantı levhası veya pul kalınlığı) bırakılarak oluşturulduğunda (sırt sırta yerleştirilen korniyer veya U-profıller veya köşeleme yerleştirilen korniyerler, vb.), birbirleriyle temasta olmayan profillerin ara bağlantı noktaları arasındaki uzaklığın en büyük değeri, her bir profilin minimum atalet yarıçapının 300 katını aşmayacaktır, (Tablo 7.2a).

(b) Yapma en kesitler, profiller arasında boşluk bırakmadan oluşturulduğunda (sırt sırta yerleştirilen korniyer veya U-profıller, vb.) birbirleriyle temasta olan profillerin ara bağlantı noktaları arasındaki uzaklık 600 mm’yi aşmayacaktır, (Tablo 7.2b).

(c) Levhanın profile birleştirilmesiyle teşkil edilen yapma enkesitlerde, birbirleriyle temasta olan parçaların bağlantısı için kullanılan bulonların kuvvet doğrultusundaki aralığıyla ilgili uygulanacak koşullar Bölüm 13.3.8’de verilmiştir. Parçaların bağlantısında süreksiz köşe kaynak kullanıldığında, Bölüm 13.2.2.2’de verilen koşullar uygulanacaktır, (Tablo 7.2c).

(d) Parçalar arasındaki uzaklık daha geniş seçilerek teşkil edilen çekme elemanlarının parçaları aşağıda verilen koşulları sağlayan bağ levhaları ile birbirlerine bağlanacaktır, (Tablo 7.2d).

(1)Bağ levhalarının çubuk boyunca uzunluğu, L_p, bağ levhası genişliğinin 2/3’ünden küçük olamaz, (L_p ≥ (2/3)b_p).

(2) Bağ levhalarının kalınlığı, t_p, bağ levhası genişliğinin 1/50’sinden küçük olamaz,
(t_p > b_p / 50).

(3) Bağ levhalarındaki bidonların veya belirli aralıklarla düzenlenen süreksiz kaynakların arasındaki uzaklık 150mm’den küçük olacaktır, (s≤150mm).

(4) Bağ levhaları arasındaki uzaklığın en büyük değeri, a_maks, bir parçanın minimum atalet yarıçapının 300 katını aşmayacaktır. (a_maks≤300i_i).

Buradaki terimler aşağıda açıklanmıştır.

L_p : bağ levhalarının çubuk boyunca uzunluğu.

t_p : Bağ levhası kalınlığı.

b_p : bağ levhası genişliği

s : Bağ levhalarında ki bulonların veya belirli aralıklarla düzenlenen süreksiz kaynakların arasında ki uzaklık.

i_i : Bir parçanın minimum atalet yarıçapı.

İlgili kurumlara Kesin Hesap Raporunu vermeden önce, Yönetmeliğin Yayımlandığı Resmî Gazete’ Ekleri‘ ile karşılaştırmanızda fayda vardır.

Bu Yönetmelik Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından hazırlanmış olup, Bu Maddeler  Yönetmeliğe kolay erişmek adına, hazırlanmış bir blogdur.
Lütfen kullanım koşullarını okuyunuz 

kaynak çşb.

Bölüm 7 EKSENEL ÇEKME KUVVETİ ETKİSİ gönderisi ilk olarak Çelik Haber. tarihinde göründü

Eksenel (enkesit ağırlık merkezine uygulanan) basınç kuvveti etkisindeki elemanların tasarımı bu bölümde belirtilen kurallara göre yapılacaktır.

8.1 GENEL ESASLAR

8.1.1 Narinlik Oranı Sınırı

Basınç elemanlarının, Bölüm 6 veya Bölüm 16’ya göre belirlenen burkulma boyu (L_c = KL) kullanılarak hesaplanan narinlik oranı, L_c/i ≤ 200 olacaktır.

Buradaki terimler aşağıda açıklanmıştır.

L_c : Eleman burkulma boyu (=KL).

i : Atalet yarıçapı.

K : Burkulma boyu katsayısı.

L : Desteklenen noktalar arasında kalan eleman uzunluğu.

8.1.2 Tasarım Esasları

Karakteristik eksenel basınç kuvveti dayanımı, P_n, eksenel basınç etkisindeki elemanın enkesit asal eksenlerinden herhangi biri etrafında eğilmeli burkulma, burulmak burkulma ve/veya eğilmeli burulmak burkulma sınır durumlarına göre hesaplanacak dayanımların en küçüğü olarak alınacaktır.

Tasarım basınç kuvveti dayanımı, φ _cP_n, (YDKT) veya güvenli basınç kuvveti dayanımı, P_n/Ω_c, (GKT) tüm basınç elemanlarında,

φ _c = 0.90 (YDKT) veya Ω_c – 1.67 (GKT)

olmak üzere, bu bölümde tanımlanan kurallara uygun olarak hesaplanacaktır.

8.2 KARAKTERİSTİK BASINÇ KUVVETİ DAYANIMI

Narin olmayan enkesitli (Tablo 5.1 A’ya göre narin enkesit parçası içermeyen) elemanların eksenel basınç kuvveti altındaki karakteristik eksenel basınç kuvveti dayanımı, P_n, Denk.(8.1) ile hesaplanacaktır.

P_n=F_crA_g ………(8.1)

Burada, kritik burkulma gerilmesi, F_cr, Denk.(8.2) veya Denk.(8.3) ile elde edilecektir.

Buradaki terimler aşağıda açıklanmıştır.

A_g: Kayıpsız enkesit alanı.

F_e : Elastik burkulma gerilmesi.

F_y: Yapısal çelik karakteristik akma gerilmesi.

F_cr: Kritik burkulma gerilmesi.

Eksenel basınç kuvveti etkisindeki elemanın enkesit asal eksenlerinden herhangi biri etrafında eğilmeli burkulma, burulmak burkulma ve/veya eğilmeli burulmak burkulma sınır durumları için elastik burkulma gerilmesi, F_e, aşağıda verilen esaslara göre belirlenecektir.

8.2.1 Eğilmeli Burkulma Sınır Durumu

Bu sınır durum, enkesit özelliklerinden bağımsız olarak, tüm basınç elemanlarında dikkate alınacaktır. Eğilmeli burkulma sınır durumunda karakteristik basınç dayanımı, Denk.(8.1) ile hesaplanacaktır.

Buna göre, Denk.(8.2) veya Denk.(8.3)’teki elastik burkulma gerilmesi, F_c, Denk.(8.4) ile hesaplanacaktır.

8.2.2 Burulmalı ve Eğilmeli-Burulmalı Burkulma Sınır Durumu

Bu bölüm, en kesiti tek simetri eksenli basınç elemanlarını (sııt sırta yerleştirilmiş çift korniyer, T-enkesitler, vb.), enkesiti çift simetri eksenli bazı yapma basınç elemanlarını (+ şekilli yapma enkesitler) ve simetri ekseni bulunmayan basınç elemanlarını kapsar. Ayrıca, burulmaya karşı desteklenmeyen uzunluğu, yanal ötelenmeye karşı desteklenmeyen uzunluğunu aşan enkesiti çift simetri eksenli tüm basınç elemanları ve uzun kol boyunun kalınlığına oranı, b/t>0.71√E/F_y olan tek komiyerden oluşan basınç elemanlarının tasarımında, bu bölümde verilen koşullar göz önüne alınacaktır.

Burulmalı ve eğilmeli-burulmalı burkulma sınır durumlarında karakteristik basınç kuvveti dayanımı, Denk.(8.1) ile hesaplanacaktır.

Buna göre, Denk.(8.2) veya Denk.(8.3)’teki elastik burkulma gerilmesi, F_e, ilgili kesitler için sırasıyla Denk.(8.5), Denk.(8.6) ve Denk.(8.7) kullanılarak hesaplanacaktır.

(a) Burkulmanın, elemanın kayma merkezinden geçen boyuna ekseni etrafında dönmesiyle oluştuğu burulmalı burkulma sınır durumunda (+ şekilli yapma enkesitli veya sırt sırta yerleştirilmiş 4 korniyerden oluşan açık enkesitli basınç elemanları) elastik burkulma gerilmesi, F_e, Denk.(8.5) ile hesaplanacaktır.

(b) Simetri ekseni y-ekseni olmak üzere, y-ekseni etrafında burkulmanın, elemanın eğilmesi ve kayma merkezinden geçen boyuna ekseni etrafında dönmesiyle oluştuğu eğilmeli- burulmah burkulma sınır durumunda (çift korniyerler, T-enkesitler, U-profıller ve eşit kollu tek korniyer gibi tek simetri eksenine sahip enkesitlerden oluşan basınç elemanlarının simetri eksenleri etrafında burkulması) elastik burkulma gerilmesi, F_e, Denk.(8.6) ile hesaplanacaktır.

Simetri ekseni x-ekseni olduğunda (U profiller), Denk.(8.6)’da F_ey terimi F_ex olarak değiştirilecektir.

Not: Tek simetri eksenine sahip enkesitlerde simetri eksenine dik olan x-ekseni etrafında burkulma da ise, karakteristik basınç kuvveti dayanımı eğilmeli burkulma sınır durumu esas alınarak Bölüm 8.2.1’e göre belirlenecektir.

(c) Simetri ekseni bulunmayan enkesitlerde (farklı kollu tek korniyer enkesitli basınç elemanları) dönmenin kayma merkezinden geçen boyuna eksen etrafında oluştuğu eğilmeli-burulmalı burkulma sınır durumunda Denk.(8.7)’nin çözümünden elde edilecek en küçük F_e değeri, elastik burkulma gerilmesi, F_e, olarak alınacaktır.

Burda ki terimler aşağıda açıklanmıştır.

F_ex : x-ekseni etrafında eğilmeli burkulma sınır durumunda elastik burkulma gerilmesi.

F_ey : y-ekseni etrafında eğilmeli burkulma sınır durumunda elastik burkulma gerilmesi.

F_ez : Burulmak burkulma sınır durumunda elastik burkulma gerilmesi.

A_g : Kayıpsız enkesit alanı.

E : Yapısal çelik elastisite modülü (200000 MPa).

G : Yapısal çelik kayma modülü (77200 MPa).

H : Eğilme sabiti.

K_x : x-ekseni etrafında eğilmeli burkulma durumunda burkulma boyu katsayısı.

K_y : y-ekseni etrafında eğilmeli burkulma durumunda burkulma boyu katsayısı.

K_z : Burulmak burkulma durumunda burkulma boyu katsayısı. Güvenli tarafta kalan bir yaklaşımla, K_z =1.0 olarak alınabilir.

L_cx : x-ekseni etrafında burkulma durumunda burkulma boyu (=K_X L_x).

L_cy : y-ekseni etrafında burkulma durumunda burkulma boyu (=K_y L_y).

L_cz : z-ekseni (boyuna eksen) etrafında burkulma durumunda burkulma boyu (=K_Z L_z).

K : Burkulma boyu katsayısı.

i : Atalet yarıçapı.

I_x, I_y : İlgili asal eksen etrafındaki atalet momenti.

x₀,y₀ : Kayma merkezinin ağırlık merkezine göre koordinatları.

J : Burulma sabiti.

i₀ : Kayma merkezine göre hesaplanan polar atalet yarıçapı.

F_e : Elastik burkulma gerilmesi.

i_x : x-eksenine göre atalet yarıçapı.

i_y : y-eksenine göre atalet yarıçapı.

C_w : Çarpılma sabiti.

Çarpılma sabiti, C_w, çift simetri eksenli I -enkesitlerde, h₀ başlıkların ağırlık merkezleri arasındaki uzaklık olmak üzere, Denk.(8.13) ile hesaplanabilir.

T-enkesitler ve çift korniyerlerde, Denk.(8.10)’da yer alan çarpılma sabiti, C_w, terkedilerek, F_ez, Denk.(8.14) ile hesaplanabilir.

Kayma merkezinin dışında bir noktadan yanal olarak desteklenen elemanların elastik burkulma gerilmesi, F_t, analizle belirlenecektir.

8.3 TEK KORNIYERDEN OLUŞAN BASINÇ ELEMANLARI

Tek komiyerden oluşan basınç elemanlarında, karakteristik basınç kuvveti dayanımı, P_n, eğilmeli burkulma sınır durumu esas alınarak Bölüm 8.2.1 veya Bölüm 8.5’e göre veya eğilmeli burulmalı burkulma sınır durumu esas alınarak Bölüm 8.2.2’ye göre hesaplanan değerlerin en küçüğü olarak alınacaktır. Kol uzunluğunun kalınlığına oranı, b/t ≤ 0.71√E/F_y

olan tek korniyerden oluşan basınç elemanlarında eğilmeli burulmalı burkulma sınır durumunun esas alınmasına gerek yoktur.

Aşağıda verilen koşulları sağlayan, tek komiyerden oluşan basınç elemanlarında, dışmerkezlik etkisinin ihmal edilmesine ve (1) veya (2) de tanımlanan etkin narinlik oranları

(L_c / i) kullanılarak eksenel basınç kuvveti dayanımının hesaplanmasına izin verilmektedir.

Bunun için esas alınacak koşullar aşağıda verilmiştir.

(a) Korniyer, her iki ucunda aynı kolundan basınç kuvveti etkisinde olmalıdır.

(b) Korniyer uçları, en az 2 bulon ile veya kaynakla bağlanmalıdır.

(c) Korniyerin boyuna eksenine dik yük bulunmamalıdır.

(d) L_c/i oranı 200 sınırını aşmamalıdır.

(e) Farklı kollu komiyerde, uzun kol boyunun kısa kol boyuna oranı 1.7’yi aşmamalıdır.

Yukarıdaki ve aşağıda (1) veya (2)’de tanımlanan koşulları sağlamayan, tek korniyerden oluşan basınç elemanları, eğilme momenti ve eksenel basınç kuvvetinin ortak etkisi altında Bölüm 11’e göre boyutlandırılacaktır.

(1) Eşit kollu korniyerlerin veya uzun kolları vasıtasıyla bağlanan farklı kollu korniyerlerin tek veya bir düzlem kafes sistemin örgü elemanı olarak kullanılmaları halinde, komşu örgü elemanıyla birlikte düğüm noktası levhasının veya başlık elemanının aynı yüzüne (tarafına) bağlanıyorsa etkin narinlik oranı, Denk.(8.15) veya Denk.(8.16) ile hesaplanacaktır.

Kısa kolları ile bağlanan farklı kollu korniyerlerde, Denk.(8.15) veya Denk.(8.16) ile hesaplanan etkin narinlik oranı, 4[(b_l/b_s)²-1] ile elde edilen değer kadar arttırılacaktır.

Ancak, bu narinlik oranı komiyerin zayıf asal ekseni etrafındaki narinliğinin 0.95 katından küçük olamaz (L_c/i> 0.95L/i_z).

(2) Eşit kollu korniyerlerin veya uzun kolları vasıtasıyla bağlanan farklı kollu korniyerlerin uzay kafes sistemin örgü elemanı olarak kullanılmaları halinde, komşu örgü elemanıyla birlikte düğüm noktası levhasının veya başlık elemanının aynı yüzüne (tarafına) bağlanıyorsa etkin narinlik oranı Denk.(8.17) veya Denk.(8.18)’da tanımlanmaktadır.

Kol uzunluklarının oranı 1.7’den az olan ve kısa kolları ile bağlanan korniyerlerde, Denk.(8.17) ve Denk.(8.18) ile hesaplanan narinlik oranı, 6[(b_l/b_s)²-1] kadar arttırılacaktır. Ancak, bu narinlik oranı korniyerin zayıf asal ekseni etrafındaki narinliğinin 0.82 katından küçük olamaz (L_c/i>0.82L/i_z).

Buradaki terimler aşağıda açıklanmıştır.

L : Kafes sistemin düğüm noktaları arasındaki eleman uzunluğu.

L_c/i : Etkin narinlik oranı.

b_l : Korniyerin uzun kolunun boyu.

b_s : Komiyerin kısa kolunun boyu.

i_a : Korniyerin bağlanan koluna paralel geometrik eksen etrafındaki atalet yarıçapı.

i_z: Korniyerin zayıf asal ekseni etrafındaki atalet yarıçapı.

8.4 YAPMA ENKESİTLİ BASINÇ ELEMANLARI

Bu bölüm birbiriyle temasta olan veya belirli bir aralıkla konumlandırılan profillerin ve/veya levhaların, birbirine aşağıdaki koşulları sağlayan bağlantı elemanları (bağ levhaları ve/veya kafes örgü elemanları) ile birleştirildiği çok parçalı basınç elemanlarını kapsamaktadır.

Çok parçalı basınç elemanlarında uç noktalar arasında en az iki adet ara bağlantı teşkil edilecek ve kayma şekil değiştirmelerinin karakteristik basınç kuvveti dayanımına etkisi göz önüne alınacaktır. Bu etki, etkin narinlik oranı, (L_c/i)_m, ile hesaba katılacaktır. Bu durumda, elemanının karakteristik basınç kuvveti dayanımı, (L_c/i) narinlik oranı yerine, aşağıda tanımlanan etkin narinlik oranı kullanılarak, Bölüm 8.2.1, Bölüm 8.2.2 veya Bölüm 8.5’te verilen esaslara göre belirlenecektir. Elemanların etkin narinlik oranları, bağ levhası ve kafes örgü elemanlarının birleşim araçlarının özelliklerine bağlı olarak aşağıda tanımlanmaktadır.

( i)Bulonlara basit sıkma yönteminin uygulandığı birleşimler.

(ii) Kaynaklı birleşimler ve bulonların Tablo 13.11’de tanımlanan A, B veya C sınıfı yüzey hazırlığı ile kontrollü sıkıldığı birleşimler.

Buradaki terimler aşağıda açıklanmıştır.

(L_c/i)_m : Etkin narinlik oranı.

(L_c/i) _o : Enkesiti oluşturan parçaların tek parça gibi davrandığı varsayımıyla hesaplanan, elemanın burkulma ekseni etrafındaki narinlik oranı.

i : Basınç elemanı enkesitinin burkulma ekseni etrafındaki atalet yarıçapı.

α : Bağlantı elemanlarının aralığı.

i_i : Tek bir parçanın minimum atalet yarıçapı.

K_i = 0.50 (sırt-sırta yerleştirilen çift komiyer için)

     = 0.75 (sırt-sırta yerleştirilen çift U profili için)

     = 1.00 (diğer durumlar için)

Çok parçalı basınç elemanlarının oluşturulmasında aşağıda verilen koşullar gözönünde tutulacaktır.

(a) Çok parçalı basınç elemanını oluşturan her bir parçanın uç bağlantı elemanına birleşimi, kaynaklı birleşim veya A, B veya C sınıfı yüzeye sahip, önçekmenin uygulandığı bulonlu birleşim ile teşkil edilecek ve birleşen parçalar arasında göreli kaymanın önlenmesi sağlanacaktır.

(b) Tüm parçaları birbirleriyle temas halinde olmayan çok parçalı basınç elemanlarında, her bir parça uzunlukları boyunca, a, aralığı ile birbirlerine bağlanacaktır. Bağlantı elemanları arasındaki, a, uzunluğunda her bir parçanın en küçük atalet yarıçapı ile hesaplananacak olan, (a/i_i) narinliği basınç elemanının maksimum narinliğinin 3/4’ünü aşmayacaktır.

(c) Tüm parçaları birbiriyle temas halinde olan ve parçaları sürekli birleştirilen çok parçalı basınç elemanlarının taban levhasına birleştiği uç bölgelerde, tüm parçalar birbirine bulonlu veya kaynaklı birleşim ile bağlanmalıdır. Bulonlu birleşimde, parçalar birbirine, çubuk ekseni doğrultusunda eleman genişliğinin en az 1.5 katma eşit uzunlukta ve bulon aralığı bulon çapının 4 katını aşmayacak şekilde bağlanacaktır. Kaynaklı birleşimde ise, basınç elemanının parçalarını birbirine bağlayan kaynak uzunluğu eleman genişliğinden az olmayacaktır, (Tablo 8.1a).

Basınç elemanının uzunluğu boyunca, bağlantı elemanlarında kullanılacak süreksiz kaynakların veya bulonların boyuna doğrultudaki aralığı, gerekli dayanımı sağlayacak şekilde belirlenecektir.

(d) Tüm parçaları birbiriyle temas halinde olan ve parçalan sürekli birleştirilen basınç elemanlarında, bulonların basınç elemanı boyunca aralığı için sınırlar Bölüm 13.3.8.’de verilen maksimum aralıkları aşmayacaktır.

Eleman başlıklarının dış yüzeylerine levha ilavesiyle oluşturulan çok parçalı basınç elemanlarında, süreksiz kaynaklar ve bulonlar şaşırtmalı yerleştirildiğinde, her bir bulon sırasındaki bulonların veya levha kenarındaki süreksiz kaynak dikişlerinin net aralığı, dıştaki levha kalınlığı, t_p’nin 1.12√E/F_y katını ve 400mm’yi (Tablo 8.1b), diğer durumda, bir bulon sırasındaki bulonların veya levha kenarındaki süreksiz kaynak dikişlerinin net aralığı, dıştaki levha kalınlığı, t_p’nin 0.75√E/F_y katını ve 200mm’yi aşamaz, (Tablo 8.1c).

(c) Kafes örgü sistemiyle birbirine bağlanan çok parçalı basınç elemanlarında, kafes örgü sistemine ara verilmesinin gerekli olduğu ara bölgelerde ve eleman uçlarında mutlaka bağ levhaları kullanılacaktır. Uçlardaki bağ levhalarının çubuk boyunca uzunluğu, L_p, bağ levhalarının genişliğinden (b_p) az olmamalıdır. Ara bölgelerdeki bağ levhalarının çubuk boyunca uzunluğu ise bu genişliğin (b_p) yarısından az olmamalıdır. Bağ levhalarının kalınlığı bu genişliğin (b_p) 1/50’sinden az olmamalıdır, (Tablo8.1d).

Bulonlu bağlantılarda bağ levhası, basınç çubuğunu oluşturan her bir elemana en az 3 bulon ile bağlanmalı ve çubuk ekseni doğrultusunda bulon aralığı bulon çapının 6 katını aşmamalıdır. Kaynaklı bağlantılarda ise, bağ levhasını basınç çubuğuna birleştiren her bir kaynak çizgisinde toplam uzunluk, bağ levhası uzunluğunun 1/3^’ ünden az olmamalıdır.

(f) Kafes örgü sistemi elemanları levha, korniyer, U-profıl veya diğer enkesitler ile oluşturulabilir. Basınç elemanı enkesitini oluşturan her bir parçanın örgü elemanlarının birleşim noktaları arasında kalan bölümünün narinliği, basınç elemanının maksimum narinliğinin 3/4’ünü aşmayacaktır. Örgü elemanlarının eleman boyuna ekseni ile yaptığı açı, a, tek diyagonal örgü elemanı ile oluşturulan kafes sistemlerde 60°’den, çapraz örgü elemanı ile oluşturulan kafes sistemlerde ise 45°’den az olmayacak şekilde düzenlenmelidir. Bu düzenlemede, L, çapraz örgü elemanın basınç elemanını oluşturan parçalara bağlantı noktaları arasındaki uzaklık olmak üzere, tek diyagonal örgü elemanlarının narinliği L/i < 140; çapraz örgü elemanlarının narinliği ise 0.7L/i < 200 olmalıdır. Çapraz örgü elemanları kesişim noktalarında birbirine bağlanmalıdır.

Başlıkları birleştiren birleşim araçlarının eksenleri arasındaki enine uzaklık 380mm yi aştığında, kafes örgü sistemini oluşturan elemanlar komiyerlerden teşkil edilmeli veya çapraz örgü kullanılması tercih edilmelidir.

(g) Tüm parçaları birbiriyle temas halinde veya birbirine çok yakın olan çok parçaları basınç elemanlarında, parçaları birbirine bağlayan birleşim araçları veya bağ levhalarının merkezleri arasındaki uzaklık, a, için Tablo 8.1e ve Tablo 8.1fdeki koşulların sağlanması halinde, çok parçalı basınç elemanlarının parçaları sürekli birleştirilmiş tek parçalı basınç elemanı olarak göz önüne alınmasına izin verilir.

(h) Kafes örgü elemanları, bağ levhaları ve birleşim elemanları, φ_cP_n (YDKT) veya P_n/Ω_c (GKT) olmak üzere, basınç elemanının mevcut eksenel kuvvet dayanımının %2’si ile hesaplanan, basınç elemanı eksenine dik kesme kuvveti etkisi altında boyutlandırılacaktır. Elemanın, yanal yük veya eğilme momenti etkisinde olduğu durumda ise örgü elemanları ve birleşim elemanları, ilave kesme kuvveti ve eğilme momenti etkisi göz önüne alınarak boyutlandırılacaktır.

TABLO – 8.1 ÇOK PARÇALI BASINÇ ELEMANLARINDA UÇ VE ARA
BAĞLANTILAR İÇİN UYGULAMA KOŞULLARI

TABLO – 8.1 ÇOK PARÇALI BASINÇ ELEMANLARINDA UÇ VE ARA
BAĞLANTILAR İÇİN UYGULAMA KOŞULLARI (DEVAM)

8.5 NARIN ENKESITLI BASINÇ ELEMANLARI

Eksenel basınç kuvveti altında, Tablo 5.lA’ya göre narin enkesit parçalarına sahip basınç elemanlarında karakteristik basınç kuvveti dayanımı, P_n, aşağıda verilen esaslar doğrultusunda Denk.(8.23) ile belirlenecektir.

P_n=F_crA_e ………………………….(8-23)

Buradaki terimler aşağıda açıklanmıştır. A_e : Etkin alan.

F_cr : Kritik burkulma gerilmesi.

Eksenel basınç kuvveti etkisindeki elemanın, asal eksenlerinden herhangi biri etrafında eğilmeli burkulma sınır durumu, burulmak burkulma sınır durumu ve eğilmeli-burulmalı burkulma sınır durumlarında, kritik burkulma gerilmesi, F_cr, Bölüm 8.2.1 veya Bölüm 8.2.2’de verilen esaslar ile belirlenecektir. Tek korniyer enkesitlerde, kritik burkulma gerilmesi, F_cr, Bölüm 8.2.1 ile sadece eğilmeli burkulma sınır durumu için hesaplanacaktır.

8.5.1 Narin Enkesit Parçalarında Etkin Alan

Etkin alan, A_e, her bir narin enkesit parçası için (b-b_e)t alınarak, kayıpsız alanda yapılan azaltma ile belirlenecektir. Narin enkesit parçalarında etkin genişlik, b_e, (T-enkesitler için d_e, gövde elemanları için h_e) aşağıda tanımlanmaktadır.

Buradaki terimler aşağıda açıklanmıştır.

A_e : Enkesit parçalarının azaltılmış etkin genişliği ile hesaplanan etkin alanların toplamı.

b : Enkesit parçasının genişliği (T-enkesitlerde d, gövde elemanlarında h).

c₁, c₂ : Tablo 8.2’de verilen etkin genişlik hata düzeltme katsayısı.

λ : Bölüm 5.4.1’de tanımlanan enkesit parçası genişlik / kalınlık oranı.

λ _r : Tablo 5.1A’da verilen enkesit parçası genişlik / kalınlık oranı sınır değeri.

F_y : Yapısal çelik karakteristik akma gerilmesi.

F_el : Denk.(8.25) ile hesaplanan yerel elastik burkulma gerilmesi.

8.5.2 Boru Enkesitli Elemanlarda Etkin Alan

Eksenel basınç kuvveti etkisindeki narin enkesitli boru enkesitlerde, etkin alan, A_e, aşağıda tanımlanmaktadır.

Buradaki terimler aşağıda açıklanmıştır.

D : Boru enkesitin dış çapı.

t : Boru enkesitin et (cidar) kalınlığı, (bk. Bölüm 5.4.2).

A_g : Kayıpsız alan, (bk. Bölüm 5.4.2).

İlgili kurumlara Kesin Hesap Raporunu vermeden önce, Yönetmeliğin Yayımlandığı Resmî Gazete’ Ekleri‘ ile karşılaştırmanızda fayda vardır.

Bu Yönetmelik Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından hazırlanmış olup, Bu Maddeler  Yönetmeliğe kolay erişmek adına, hazırlanmış bir blogdur.
Lütfen kullanım koşullarını okuyunuz 

kaynak çşb.

Bölüm 8 EKSENEL BASINÇ KUVVETİ ETKİSİ gönderisi ilk olarak Çelik Haber. tarihinde göründü

EK2 YORULMA ETKİSİ

EK 3 DİYAFRAMLAR VE YÜK AKTARMA ELEMANLARIEK

4 KAYNAKLAR

EKLER gönderisi ilk olarak Çelik Haber. tarihinde göründü

YÖNETMELİK, DÜZENLEME AŞAMASINDADIR,

YAKINDA BURADA PAYLAŞIMA DEVAM EDECEĞİZ.

İlgili kurumlara Kesin Hesap Raporunu vermeden önce, Yönetmeliğin Yayımlandığı Resmî Gazete’ Ekleri‘ ile karşılaştırmanızda fayda vardır.

Bu Yönetmelik Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından hazırlanmış olup, Bu Maddeler  Yönetmeliğe kolay erişmek adına, hazırlanmış bir blogdur.

kaynak çşb.

Bölüm 16 YAPISAL ELEMANLAR İÇİN STABİLİTE BAĞLANTILARI gönderisi ilk olarak Çelik Haber. tarihinde göründü