Bölüm 5 TASARIMDA TEMEL İLKELER

Sosyal Medyada Paylaş

Çelik Tasarımında Temel İlkeler

Bu bölümde çelik yapıların analiz ve boyutlandırılmasında uygulanan ve esasların tüm bölümleri için geçerli olan temel ilkeler açıklanmaktadır.

5.1 GENEL ESASLAR

Yapı sistemini oluşturan elemanların ve birleşimlerin tasarımı, yapısal analizin temel varsayımları ve yapı sisteminin öngörülen kullanım ve davranış özellikleri ile uyumlu olmalıdır.

5.2 TASARIM PRENSİPLERİ

Çelik yapı elemanlarının ve birleşimlerin tasarımı aşağıda esasları verilen Yük ve Dayanım Katsayıları ile Tasarım (YDKT) veya Güvenlik Katsayıları ile Tasarım (GKT) yaklaşımlarından biri uygulanarak gerçekleştirilebilir. Elemanların ve birleşimlerin gerekli dayanımı, uygulanan tasarım yaklaşımı için öngörülen ve ayrıntıları Bölüm 5.3’te verilen yük birleşimleri altında hesaplanır. Sistem analizleri doğrusal-elastik teoriye göre gerçekleştirilebilir.

5.2.1 – Sınır Durumlar

Çelik yapı elemanları ve birleşimlerinin tasarımı, yapının işletme ömrü boyunca kendinden beklenen tüm fonksiyonları belirli bir güvenlik altında yerine getirebilecek düzeyde dayanım, kararlılık (stabilite) ve rijitliğe sahip olacak şekilde, dayanım ve kullanılabilirlik sınır durumları esas alınarak gerçekleştirilecektir.


Dayanım sınır durumu, dayanım veya stabilite yetersizliği nedeniyle bölgesel veya tümsel göçme oluşumunu tanımlar. Buna karşılık kullanılabilirlik sınır durumu, yapıdan beklenen fonksiyonları engelleyen aşırı yerdeğiştirmeler ve benzeri özellikler cinsinden tanımlanır.
Dayanım sınır durumu için güvenlik, YDKT yaklaşımına göre Bölüm 5.2.2’de veya GKT yaklaşımına göre Bölüm 5.2.3’te verilen koşulların uygulanması ile sağlanacaktır.
Kullanılabilirlik sınır dummu için Bölüm 5.2.6 esas alınacaktır.

5.2.2 – Yük ve Dayanım Katsayıları ile Tasarım (YDKT)

Yük ve Dayanım Katsayıları ile Tasarım (YDKT), tüm yapısal elemanlar için, tasarım dayanımı, ΦRn nin bu tasarım yöntemi için öngörülen ve Bölüm5.3.1’de verilen YDKT yük birleşimleri altında hesaplanan gerekli dayanım, Ru, değerine eşit veya daha büyük olması prensibine dayanmaktadır.
Buna göre, tasarım Denk.(5.1) de verilen koşula uygun olarak gerçekleştirilecektir.
                       Ru≤φRn                                                (5-1)
Buradaki terimler aşağıda açıklanmıştır.
Ru    : YDKT yük birleşimleri altında hesaplanan gerekli dayanım.
Rn     : Karakteristik dayanım.
φ      : Dayanım katsayısı.
φRn : Tasarım dayanımı.
Karakteristik dayanım, Rn, ve dayanım katsayısı, Φ, ilgili bölümlerde (Bölüm 7 – 14 ve 16) açıklanmaktadır.

5.2.3 – Güvenlik Katsayıları ile Tasarım (GKT)

Güvenlik Katsayıları ile Tasarım (GKT), tüm yapısal elemanlar için, güvenli dayanım,
Rn / Ω   nın  bu tasarım yöntemi için öngörülen ve Bölüm 5.3.2’de verilen GKT yük birleşimleri altında hesaplanan gerekli dayanım, Ra, değerine eşit veya daha büyük olması prensibine dayanmaktadır.
Buna göre, tasarım Denk.(5.2)’de verilen koşula uygun olarak gerçekleştirilecektir.

R≤ (Rn /Ω)                                                   (5.2)

Buradaki terimler aşağıda açıklanmıştır.
Ra       : GKT yük birleşimleri altında hesaplanan gerekli dayanım.
Rn      : Karakteristik dayanım.
Ω       : Güvenlik katsayısı.
Rn /Ω: Güvenli dayanım.
Karakteristik dayanım, Rn, ve güvenlik katsayısı, Ω  , ilgili bölümlerde (Bölüm 7 – 14 ve 16) açıklanmaktadır.

5.2.4- Stabilite Analizi

Yapı sistemlerinin stabilite analizi, eleman bazındaki ve sistem genelindeki geometri değişimlerinin denge denklemlerine etkisini göz önüne alan ikinci mertebe teorisine göre hesap yapılmasını öngörmektedir. Bu Esaslar kapsamında uygulanacak stabilite analizi yöntemleri Bölüm 6 da açıklanmıştır.

5.2.5 Birleşimlerin Tasarımı

Yapı sisteminin birleşim detayları Bölüm (13 ve 14) te verilen kurallara uygun olarak tasarlanacaktır. Birleşimlerin tasarımında esas alınacak iç kuvvetler ve şekil değiştirmelcr, yapısal analizin varsayımlarına ve birleşimden beklenen performans özelliklerine bağlı olarak belirlenecektir.

Kiriş mesnetleri, bu elemanların boyuna eksenleri etrafında dönmelerini önleyecek şekilde teşkil edilecektir.

Pratikte uygulanan birleşimler, genel olarak, mafsallı birleşimler ve moment aktaran birleşimler olarak iki grupta toplanabilirler.

(a) Mafsallı birleşimler eğilme momentinin sıfır veya sıfıra yakın olduğu, buna karşılık birleşen elemanlar arasında göreli dönme hareketine izin veren birleşimlerdir. Bu birleşimlerin dönme kapasitesi, yapısal analiz ile hesaplanan gerekli dönme hareketi ile uyumlu olmalıdır.

(b) Moment aktaran birleşimler rijit moment aktaran birleşimler ve yarı rijit (elastik) moment aktaran birleşimler olarak ikiye ayrılırlar.
(1) Rijit moment aktaran birleşimlerde, birleşen elemanlar arasındaki göreli dönme hareketinin tam olarak sınırlandırıldığı varsayılmaktadır. Bu durumda birleşimler, göreli dönme hareketinin sıfır olmasını sağlayacak yeterli dayanım ve rijitliğe sahip olacaktır.
(2) Yarı rijit moment aktaran birleşimlerde, birleşen elemanlar arasındaki göreli dönme hareketinin tam olarak sınırlandırılmadığı varsayılmaktadır. Bu durumda, yapı sistemlerinin analizleri için geliştirilen analitik modeller, birleşimlerin kuvvet- şekil değiştirme karakteristiklerini göz önüne alacak şekilde oluşturulacaktır. Bu davranış karakteristiklerinin analitik veya deneysel olarak belgelenmesi sağlanacaktır. Bu durumda birleşimler, öngörülen göreli dönme hareketini sağlayacak yeterli dayanım, rijitlik ve şekil değiştirme kapasitesine sahip olacaktır.

5.2.6 – Kullanılabilirlik Sınır Durumları İçin Tasarım

Yapı sistemi, yapısal elemanlar ve birleşimler kullanılabilirlik sınır durumları için kontrol edilecektir. Kullanılabilirlik sınır durumları için tasarıma ilişkin kurallar ve koşullar Bölüm 15’te verilmiştir.

5.2.7 – Kirişlerde Yeniden Dağılım

Doğrusal-elastik teoriye göre analiz edilen (hesaplanan) hiper statik sistemlerin kirişlerinde, yeniden dağılım prensibi uygulanarak, düşey yüklerden oluşan mesnet momentlerinin en çok %10 oranında azaltılmasına izin verilebilir. Yeniden dağılım prensibi uygulanarak mesnet momentleri azaltılan kirişlerde, açıklık momentleri denge koşulları sağlanacak şekilde arttırılır.

Yeniden dağılım prensibi gerek YDKT, gerekse GKT yöntemleri için uygulanabilmektedir. Kirişlerde yeniden dağılım prensibi uygulanırken aşağıdaki hususlar göz önünde tutulmalıdır.
(a) Kiriş enkesiti Bölüm 5.4.1’de tanımlanan kompakt enkesit sınıfına girmelidir.
(b) Yeniden dağılımın uygulanacağı mesnete komşu kiriş açıklığında basınç başlığının yanal olarak desteklenmeyen uzunluğu, Lb  , Bölüm 9.13.5′te verilen koşulu sağlamalıdır.
(c) Kiriş malzemesinin karakteristik akma gerilmesi 450 MPa değerini aşmamalıdır.
(d) Kirişin moment aktaran birleşimleri yan rijit (elastik) olmamalıdır.
(e) Kiriş eksenel kuvveti, kayıpsız enkesit alanı, Ag ve karakteristik akma gerilmesi, Fy olmak üzere, YDKT için 0.15φc FyAg   veya GKT için 0.15FyAg c sınır değerlerini aşmamalıdır.

Burada, φc =0.90 veya Ωc=1.67 alınacaktır.

5.2.8 – Diyafram ve Yük Aktarma Elemanlarının Tasarımı

Diyaframlar ve yük aktarma elemanları (diyafram dikmeleri), Ek3 esas alınmak üzere, Bölüm 5.3’e göre belirlenen yüklerden oluşan iç kuvvetleri aktaracak şekilde detaylandırılarak, Bölüm(6-14)’te verilen kurallara uygun olarak tasarlanacaktır.

5.2.9 – Betona Ankraj Tasarımı

Yapısal çelik ve betonun kompozit olarak çalıştığı durumda, kompozit bileşenler arasındaki ankraj elemanları Bölüm 12’de verilen kurallara uygun olarak tasarlanacaktır. Kolon ayakları ve ankraj çubukları Bölüm 13’te verilen kurallara uygun olarak boyutlandırılacaktır.

5.2.10 – Yapısal Bütünlük İçin Tasarım

Yapısal bütünlük için aşağıda verilen koşullar sağlanacaktır.
Kolon ekleri, G sabit yük ve Q hareketli yük olmak üzere, G + Q yük birleşimi dikkate alınarak hesaplanan eksenel kuvvete eşit veya daha büyük karakteristik çekme kuvveti dayanımına sahip olacaktır.
Kiriş uç birleşimlerinin karakteristik eksenel çekme kuvveti dayanımı en az, Bölüm 5.2.2’de tanımlanan YDKT yöntemine göre belirlenen gerekli kesme kuvveti dayanımının 2/3’üne veya Bölüm 5.2.3’te tanımlanan GKT yöntemine göre belirlenen gerekli kesme kuvveti dayanımına eşit olacaktır. Bu değer 50kN’dan az olmayacaktır.

Kolonların stabilitesini sağlayan elemanların uç birleşimlerinin karakteristik çekme kuvveti dayanımı en az, Bölüm 5.2.2 ile YDKT yöntemine göre belirlenen kolon gerekli eksenel dayanımının 2/3’ü ile hesaplanan değerin %1’ine eşit olacaktır. Bu değer, Bölüm 5.2.3 ile GKT yöntemine göre belirlenen kolon gerekli eksenel dayanımının %1’ine eşit alınacaktır.
Bu bölümde yapısal bütünlük için verilen koşullar diğer dayanım koşullarından bağımsız olarak değerlendirilecektir.

5.2.11 – Göllenme İçin Tasarım

Çatı yüzeyinde su birikmesine karşı yeterli önlem alınmaması durumunda, su birikmesi tehlikesine karşı çatı sisteminin yeterli dayanım ve rijitliğe sahip olduğu ilgili analiz yöntemleri kullanılarak gösterilecektir. Güvenli tarafta kalan bir yaklaşımla, su birikmesi (göllenme) etkisine karşı çatı sisteminin dayanım ve rijitliği Ek l’e göre değerlendirilebilir.

5.2.12 – Yorulma İçin Tasarım

Yorulma etkisi oluşturan tekrarlı yükler altındaki elemanların ve birleşimlerin tasarımında Ek 2’de verilen kurallar göz önüne alınacaktır. Bina türü yapıların yatay yük taşıyıcı sistemlerinin tasarımında, rüzgar ve deprem etkileri için yorulma analizine gerek yoktur.

5.2.13 – Korozyona Karşı Koruma

Korozyonun yapının dayanım ve kullanılabilirliği açısından olumsuz bir etki oluşturabileceği durumlarda, TS EN 1090-2 Ek F’de belirtilen esaslar dahilinde, korozyona karşı yeterince önlem alınacak veya yapısal bileşenler, korozyondan kaynaklanabilecek enkesit kayıpları da göz önüne alınarak tasarlanacaktır.

5.2.14 – Yangına Karşı Koruma

Çelik yapı sistemleri, ülkemizde yürürlükte olan Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (BYKHY 2015)’te verilen koşulları sağlayacak şekilde oluşturulacaktır. Çelik yapı elemanlarının yangına karşı korunması için kullanılacak malzemelerin yukarıdaki yönetmelikte yapı bölümleri için tanımlanan yangına karşı dayanım sürelerini sağladığı, Bölüm 1.3.8’de verilen ilgili standartlar doğrultusunda belgelendirilecektir.

5.3 YÜKLER VE YÜK BİRLEŞİMLERİ

Yapı sistemlerinin tasarımında esas alman karakteristik yük değerleri, TS 498’e uygun olarak belirlenecektir. Kar yükleri için TS EN 1991 – 1 – 3’te ve rüzgar yükleri için TS EN 1991 – 1 – 4’te verilen koşullar göz önüne alınacaktır. Deprem etkisi, E’nin ayrıntılı tanımı için DBYBHY koşulları esas alınacaktır.
Rüzgar hızının temel değeri, Vb,a = 28 m/sn (100 km/sa)’den ve binanın ana taşıyıcı sistemine, dış cephe kaplamalarına ve rüzgara maruz yapısal ve yapısal olmayan elemanlarına etkiyen karakteristik rüzgar yükleri 0.5 kN/m2’den az olmayacaktır.
Gerekli dayanımı belirlemek için karakteristik yüklere uygulanacak yük birleşimleri, seçilen tasarım yöntemine bağlı olarak, aşağıda YDKT için Bölüm 5.3.1’de veya GKT için Bölüm 5.3.2’de verilmiştir.
Bu yük birleşimlerinde yer alan yükler aşağıda tanımlanmıştır.
G : sabit yük Q : hareketli yük ör: çatı hareketli yükü S : kar yükü
R : yağmur yükü
W: rüzgar yükü
E : deprem etkisi
F : akışkan madde basınç yükü
T : sıcaklık değişmesi ve/veya mesnet çökmesi etkileri
H : yatay zemin basıncı, zemin suyu basıncı veya yığılı madde basıncı

Q : hareketli yük ör: çatı hareketli yükü S : kar yükü
R : yağmur yükü
W: rüzgar yükü
E : deprem etkisi
F : akışkan madde basınç yükü
T : sıcaklık değişmesi ve/veya mesnet çökmesi etkileri
H : yatay zemin basıncı, zemin suyu basıncı veya yığılı madde basıncı

Yapı sistemlerinin tasarımında esas alman karakteristik yük değerleri, TS 498’e uygun olarak belirlenecektir. Kar yükleri için TS EN 1991 – 1 – 3’te ve rüzgar yükleri için TS EN 1991 – 1 – 4’te verilen koşullar göz önüne alınacaktır. Deprem etkisi, E’nin ayrıntılı tanımı için DBYBHY koşulları esas alınacaktır.
Rüzgar hızının temel değeri, Vb,a = 28 m/sn (100 km/sa)’den ve binanın ana taşıyıcı sistemine, dış cephe kaplamalarına ve rüzgara maruz yapısal ve yapısal olmayan elemanlarına etkiyen karakteristik rüzgar yükleri 0.5 kN/m2’den az olmayacaktır.
Gerekli dayanımı belirlemek için karakteristik yüklere uygulanacak yük birleşimleri, seçilen tasarım yöntemine bağlı olarak, aşağıda YDKT için Bölüm 5.3.1’de veya GKT için Bölüm 5.3.2’de verilmiştir.
Bu yük birleşimlerinde yer alan yükler aşağıda tanımlanmıştır.
G : sabit yük   
Q : hareketli yük
Qr: çatı hareketli yükü
S : kar yükü  
R : yağmur yükü
W: rüzgar yükü
E : deprem etkisi
F : akışkan madde basınç yükü
T : sıcaklık değişmesi ve/veya mesnet çökmesi etkileri
H : yatay zemin basıncı, zemin suyu basıncı veya yığılı madde basıncı

5.3.1- Yük ve Dayanım Katsayıları ile Tasarım (YDKT)

(1)    1.4G
(2a)  1.2G + 1 .6 (Qrveya S veya R)
(2b)  1.2G + 1.6Q + 0.5(Qr veya S veya R)
(3)    1.2G + 1 .6(Qr veya S veya R) + (Q veya 0.8W)
(4)    1.2G + 1.0 + 0.5((Qr veya S veya R) + 1,6W
(5)    1.2G + 1.0Q + 0.2S+1.0E
(6)    0.9G + 1.6W
(7)    0.9G + 1 .0E

Not:
(a) F akışkan madde basınç yükünün mevcut olması halinde, (1)-(4) sayılı birleşimlerde bu yük G yükünün katsayısı ile birleşime girecektir.
(b) H yatay kuvvetinin mevcut olması halinde, bu etki gerekli dayanımı arttıracak yönde ise 1.6 katsayısı ile, gerekli dayanımı azaltacak yönde olması halinde ise 0.9 katsayısı ile birleşime girecektir. H yatay kuvvetinin deprem etkisini içeren yük birleşimlerine katkısı, DBYBHY kapsamında değerlendirilecektir.
(c) T sıcaklık değişmesi ve/veya mesnet çökmesi etkilerinin mevcut olması halinde, bu etkiler gerekli dayanımı arttıracak yönde ise 1.0 katsayısı ile tüm birleşimlere girecektir.

5.3.2 -Güvenlik Katsayıları ile Tasarım (GKT)

Bu tasarım yönteminde gerekli dayanım, Ra, aşağıdaki yük birleşimleri ile belirlenecektir.
(1)     G
(2)     G + Q
(3)     G + (Q; veya S veya R)
(4)     G + 0.75 Q + 0.75(Qr veya S veya R)
(5a)   G+1.0W
(5b)   G + O.7E
(6a)   G + 0.75Q + 0.75(Qr veya S veya R) + 0.75 W
(6b)   G + 0.75Q +0.75S+0.75(0.7E)
(7)     0.6G + W
(8)     0.6G + 0.7E

Not:
(a) F akışkan madde basınç yükünün mevcut olması halinde, (1) – (6) sayılı birleşimlerde bu yük G yükünün katsayısı ile birleşime girecektir.
(b) H yatay kuvvetinin mevcut olması halinde, bu etki gerekli dayanımı arttıracak yönde ise 1.0 katsayısı ile, gerekli dayanımı azaltacak yönde olması halinde ise 0.6 katsayısı ile birleşime girecektir. H yatay kuvvetinin deprem etkisini içeren yük birleşimlerine katkısı, DBYBHY kapsamında değerlendirilecektir.
(e) T sıcaklık değişmesi ve/veya mesnet çökmesi etkilerinin mevcut olması halinde, bu etkiler gerekli dayanımı arttıracak yönde ise 0.75 katsayısı ile tüm birleşimlere girecektir.

5.4 ELEMAN ENKESİT ÖZELLİKLERİ

5.4.1 – Yerel Burkulma Sınır Durumu İçin Enkesitlerin Sınıflandırılması

Eksenel basınç kuvveti etkisindeki enkesitler, yerel burkulma sınır durumu dikkate alındığında, narin ve narin olmayan enkesitler olarak ikiye ayrılırlar. Hiç bir enkesit parçasının genişlik (çap) / kalınlık oranı, λ ’nın Tablo 5.lA’da verilen λr sınır değerini aşmadığı (narin enkesit parçası bulunmayan) enkesitler narin olmayan enkesit ve en az bir enkesit parçasının genişlik (çap) / kalınlık oranının λ sınır değerini aştığı enkesitler ise narin enkesit olarak sınıflandırılır.
Eğilme momentinden oluşan basınç gerilmeleri etkisindeki enkesit parçaları, yerel burkulma sınır durumu dikkate alındığında, kompakt, kompakt olmayan ve narin enkesit parçaları olarak üçe ayrılırlar. Genişlik (çap) / kalınlık oranı, Tablo 5.1B’de verilen λp sınır değerini aşmayan enkesit parçaları kompakt olarak tanımlanır. Tüm enkesit parçaları kompakt sınıfında olan ve başlıkları gövde veya gövdelere sürekli birleştirilen enkesitler kompakt enkesit olarak sınıflandırılırlar. Genişlik (çap) / kalınlık oranı λp sınırını aşan; fakat λr, değeri aşılmayan enkesit parçaları kompakt olmayan enkesit parçalarıdır. Genişlik (çap) / kalınlık oranı, λr değerini aşan enkesit parçaları ise narin olarak tanımlanır. En az bir enkesit parçası kompakt olmayan; fakat diğer tüm enkesit parçaları kompakt olan enkesitler kompakt olmayan enkesit olarak tanımlanır. En az bir enkesit parçası narin olan enkesitler ise narin enkesit olarak tanımlanır.

Tablo 5.1A ve Tablo 5.1B’ nin kullanılmasında, rijitleştirilmemiş enkesit parçaları ve rijüleştirilmiş enkesit parçaları tanımları ve hangi boyutların genişlik olarak alınacağı aşağıda açıklanmıştır.

5.4.1.1 – Rijitleştirilmemiş Enkesit Parçaları

Basınç kuvveti doğrultusuna paralel sadece bir kenarı boyunca enkesitin diğer bir parçası ile bağlanan, basınç etkisindeki enkesit parçaları rijitleştirilmemiş enkesit parçaları olarak tanımlanır. Bu parçalarda, aşağıdaki enkesit boyutları genişlik olarak alınacaktır.
(a) I- ve T- enkesitli elemanlarda yarım başlık genişliği.
(b) Komiyerlerde kol boyu, U- ve Z-profıller için başlık genişliği.
(c) Levhalarda serbest kenar ile en yakın komşu bulon veya kaynak sırası arasındaki uzaklık.
(d) T-enkesitli elemanların gövdeleri için toplam gövde yüksekliği.

5.4.1.2 – Rijitleştirilmiş Enkesit Parçaları

Basınç kuvveti doğrultusuna paralel iki kenarı boyunca enkesitin diğer parçaları ile bağlanan, basınç etkisindeki enkesit parçaları rijitleştirilmiş enkesit parçaları olarak tanımlanır. Bu parçalarda, aşağıdaki enkesit boyutları genişlik olarak alınacaktır.


(a) Hadde profillerinin gövdeleri için h, başlıklar arasındaki uzaklıktan eğrilik yarıçaplarının çıkarılması ile bulunan yükseklik, hc ise ağırlık merkezi ile basınç başlığı tarafının gövde parçası üzerindeki eğrilik bitim noktası arasındaki uzaklığın iki katı.


(b) Bulonlu yapma enkesitlerin gövdeleri için h, bulon sıraları arasındaki net yükseklik, kaynaklı yapma enkesitler için h ise, başlık iç yüzeyleri arasındaki net yükseklik. Simetrik olmayan bulonlu yapma enkesitlerde, hc, ağırlık merkezi ile basınç başlığı tarafındaki en yakın bulon sırası arasındaki uzaklığın veya kaynak kullanılması halinde ağırlık merkezi ile basınç başlığının iç yüzü arasındaki uzaklığın iki katı. Simetrik olmayan bulonlu yapma enkesitlerde, hp, plastik tarafsız eksen ile basınç başlığı tarafındaki en yakın bulon sırası arasındaki uzaklığın veya kaynak kullanılması halinde plastik tarafsız eksen ile basınç başlığının iç yüzü arasındaki uzaklığın iki katı.


(c) Yapma enkesitlerin başlık takviye levhaları ve diyafram levhaları için, komşu bulon sıraları veya kaynak çizgileri arasındaki b genişliği.


(d) Dikdörtgen kutu enkesitlerin başlıklarında, başlık levhasının gövde levhalarına bağlandığı eğrilik bitim noktaları arasındaki b genişliği, gövdelerinde ise, gövde levhasının başlık levhalarına bağlandığı eğrilik bitim noktaları arasındaki h yüksekliği. Eğrilik yarıçaplarının bilinmemesi halinde, b ve h ölçüleri, kutu enkesitin ilgili doğrultudaki dış boyutlarından et kalınlığının üç katı çıkarılarak belirlenir. Et kalınlığı olarak, aşağıda Bölüm 5.4.2’de tanımlanan tasarım et kalınlığı alınacaktır.

Başlık kalınlıkları değişken olan enkesitlerde ortalama kalınlık, başlığın serbest ucu ile gövde levhasına birleşen kenarı arasındaki orta noktanın kalınlığı olarak alınacaktır.

TABLO 5.1B –

EĞİLME MOMENTİNİN BASINÇ BİLEŞENİ ETKİSİNDEKİ ENKESİT PARÇALARI İÇİN GENİŞLİK / KALINLIK ORANLARI

5.4.2 – Boru ve Kutu Enkesitli Elemanların Tasarım Et Kalınlığı

Boru ve kutu enkesitli elemanların kesit hesaplarında tasarım et kalınlığı göz önüne alınır. Tasarım et kalınlığı, t, tozaltı ark kaynağı ile oluşturulan elemanlarda karakteristik et kalınlığına, elektrik direnç kaynaklı elemanlarda ise karakteristik et kalınlığının 0.93 katma eşit olarak alınacaktır.

5.4.3 – Kayıpsız ve Net Enkesit Alanları

(a) Elemanın kayıpsız enkesit alanı, Ag , yerel burkulma nedeniyle etkin olmayan enkesit parçalarının veya açılan delikler nedeniyle oluşan kayıpların göz önüne alınmadığı toplam enkesit alanı olarak tanımlanır.
(b) Net (kayıplı) enkesit alanı, An, elemanın kırılma çizgisi üzerinde yer alan bulon deliklerinin veya konstrüktif nedenlerden dolayı oluşan kesit kayıplarının çıkarılması ile elde edilen net alan olarak tanımlanır.
Çekme ve kesme kuvveti etkisindeki elemanların kırılma çizgisi üzerindeki net enkesit alanı hesabında, delik açılırken delik çevresindeki çelik malzemenin hasar görme olasılığı göz önüne alınarak, karakteristik delik çapından 2mm daha büyük olarak alman etkin delik çapı, de kullanılacaktır.
Şaşırtmak veya şaşırtmak olmayan delikler için, kırılma çizgisi boyunca net alan Denk.(5.3) ile belirlenecektir.


Buradaki terimler aşağıda açıklanmıştır.
Ag : Toplam (kayıpsız) enkesit alanı.
An : Net (kayıplı) enkesit alanı.
dh : Bölüm 13te tanımlanan karakteristik bulon deliği çapı.
de : Etkin delik çapı,(= dh + 2mm) .
s : Ardışık iki deliğin merkezleri arasında, kuvvet doğrultusundaki aralık
t : Eleman kalınlığı.
g : Ardışık iki deliğin merkezleri arasında, kuvvete dik doğrultudaki aralık.
Boru veya kutu enkesitlerde, bazı kaynaklı birleşimler için yapılan kesimler nedeniyle net (kayıplı) alan, kesim işlemiyle çıkarılan genişlik ve eleman tasarım et kalınlığının çarpımı ile belirlenen alanın boru veya kutu elemanın toplam enkesit alanından çıkarılması ile elde edilir.
Dairesel ve oval delik kaynaklarında, kaynak alanı net enkesit alanına katılamaz.
Delik içermeyen elemanların net enkesit alanı, An , toplam enkesit alanı, Ag ‘ ye eşittir.

İlgili kurumlara Kesin Hesap Raporunu vermeden önce, Yönetmeliğin Yayımlandığı Resmî Gazete’ Ekleri‘ ile karşılaştırmanızda fayda vardır.

Bu Yönetmelik Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından hazırlanmış olup, Bu Maddeler  Yönetmeliğe kolay erişmek adına, hazırlanmış bir blogdur.
Lütfen kullanım koşullarını okuyunuz

kaynak : çşb.

Sosyal Medyada Paylaş

Bölüm 5 TASARIMDA TEMEL İLKELER” için bir yorum

  • 17 Şubat 2019 tarihinde, saat 13:33
    Permalink

    Arkadaşlar, kesin hesaplarınızı yapmadan önce, pdf formatından birkez daha kontrol etmenizde fayda vardır.
    Hatalı kısımlar bulursanız, bildirirseniz seviniriz.

    Yanıtla

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir